Friday, July 21, 2017

ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴና የአፍሪካ አንድነት



በሔኖክ ያሬድ
‹‹ሐምሌ ሐምሌ ሐምሌ 16 ተወለደ ጠቅል›› ከ42 ዓመታት በፊት የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን ልደት አስመልክቶ የሚዜም ነበር፡፡ በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ከብሔራዊ በዓላት አንዱ ሆኖ መሥሪያ ቤቶች ሁሉ ዝግ የሚሆኑበት ንጉሠ ነገሥቱ በሐረርጌ ኤጀርሳ ጎሮ ሐምሌ 16 ቀን መወለዳቸውን በማመልከት ነበር፡፡
ለስድስት አሠርታት ግድም (ከ1909 እስከ 1967 ዓ.ም.) ከአልጋ ወራሽ ተፈሪ መኰንንነት እስከ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴነት ኢትዮጵያን የመሩት አፄ ኃይለ ሥላሴ በአፍሪካ አንድነት መሥራችነትና አባትነትም ይታወቃሉ፡፡ ከ16 ዓመታት በፊት አፍሪካ አንድነት ድርጅትን (አአድ) የተካው የአፍሪካ ኅብረት በቅርቡ ባካሄደው 29ኛው የመሪዎች ጉባኤ በአዲስ አበባ በሚገኘው የኅብረቱ ጽሕፈት ቤት ሐውልታቸው እንዲቆም መወሰኑ ይታወሳል፡፡  
ከዓመታት በፊት የጋናው ፕሬዚዳንት ለነበሩት ክዋሜ ንኩሩማ ብቻ ሐውልት መቆሙ በተለያዩ መልክ ትችት ሲቀርብበት የነበረው ኅብረቱ ለተነሳበት ጥያቄ ዘንድሮ ምላሹን ሰጥቷል፡፡  
‹‹የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አባት››
ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ (ቀኃሥ) በ1955 ዓ.ም. የአአድ መሥራችና አባቱም የሆኑለት ከድርጅቱ ዋናዎቹ አንቀሳቃሾች አንዱ እንደነበሩ ምስክርነት የሰጠው የጋናው ዘጋኔያን ታይምስ በጁላይ 24፣ 1972 (ሐምሌ 17 ቀን 19614 ዓ.ም.) ዕትሙ ነበር፡፡
የናይጄሪያው ሳንዴይ ኦብዘርቨር ቀኃሥ 80ኛ ዓመታቸውን ባከበሩበት ሐምሌ 16 ቀን 1964 ዓ.ም. (ጁላይ 23፣ 1972) ባወጣው ዕትሙ ‹‹የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አባት ኢትዮጵያዊው ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ›› (Haile Selassie I of Ethiopia: Father of The O.A.U.) በሚል ርዕስ ሐተታ አውጥቶ ነበር፡፡
እንደ ሰንዴይ ኦብዘርቨር አገላለጽ፣ ቀኃሥ ስለ አፍሪካ ያላቸው ውጥን እጅግ በጣም የተዋጣና የተቃና መሆኑን ጠቅሶ፣ አዲስ አበባ ‹‹የፓን አፍሪካን መዲና›› (የአፍሪካ አንድነት ከተማ) ለመባል የበቃችበትን ምክንያት አስታውሶ ነበር፡፡
‹‹የዚህ ምክንያት አስቀድሞ የአፍሪካ አገሮች በሞላ የተገኙበትና እንዲሁም ጊዜያዊ ጽሕፈት ቤት ለማቋቋም ውሳኔ የተላለፈበት የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ስብሰባ በግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መልካም ፈቃድ በ1955 ዓ.ም. የተያዘው አዲስ አበባ ላይ ስለነበር ነው፡፡ ከዚህም በላይ በይበልጥ ጠቃሚ የሆነው ኢትዮጵያ የእንግሊዝኛን ወይም የፈረንሣይኛን ቋንቋ ዓይነተኛ አድርጋ አለመውሰዷ ነው፡፡
‹‹ኢትዮጵያ ከአፍሪካ ውስጥ እጅግ ረዥም የሆነ የነፃነት ዘመናት ያላት አገር ናት፡፡ እንዲሁም ደግሞ ከአፍሪካ አንድነት ድርጅት በፊት የአፍሪካ ኤኮኖሚክ ኮሚሽን አዲስ አበባ ውስጥ ተቋቀሞ ነበር፡፡ ዳሩ ግን በራሴ አስተያየት ንጉሠ ነገሥት የመናገሻ ከተማቸው የአፍሪካ አንድነት ከተማ እንድትሆን ባይተጉበት ኖሮ እነዚህ የተዘረዘሩት ጉዳዮቸ ምንም ለውጥ ባላስከተሉም ነበር፡፡
‹‹የአፍሪካ አንድነት ድርጅትም የአፍሪካ ኃይሎች ራሳቸውን ለመከላከል ይተባበሩ ዘንድ ግርማዊ ጃንሆይ ባላቸው እምነት መሠረት ፈቃዳቸውን ከግቡ ማድረሳቸው የሚያስደንቅ ነው፡፡ በዚህም እምነት መሠረት፣ በየትኛም የአህጉሩ ክፍል አምባጓሮ ቢነሳ ተገቢው ስምምነት እንዲፈጸም ግርማዊነታቸው ዓይነተኛ መድኅን ሆነዋል፡፡ በዚህም መሠረት የናይጄሪያ ችግር በተፈጠረበት ጊዜ የአስታራቂነት ዕርምጃ የወሰዱ ሲሆን ይህም ፍጻሜ እንዳገኘ በችግሩ ምክንያት አለመግባባት የተፈጠረባቸውን አፍሪካውያን መሪዎችን ፈጥነው ለማስማማት ችለዋል፡፡ ከዚህ በስተቀር ጃንሆይ ከዓለም አብያተ ክርስቲያናት ድርጅት ጋር በመተባበር የወጠኑት ከባድ ሥራ 16 ዓመታት የፈጀውን የሱዳንን ችግር በማስወገድ በቅርቡ አንድ ታሪካዊ ስምምንት እንዲፈጸም አስችሏል፡፡
ግርማዊነታቸው ሴኔጋልና ጊኒ አለመግባባታቸውን ለማስወገድ በተስማሙበት ይኸውም በላይቤሪያ ዋና ከተማ በሞንሮቪያ ውስጥ በተደረገው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ስብሰባ ሊቀ መንበር ሆነው መርተዋል፡፡ በዚህ መሠረት ግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቀደም ሲል ጀምሮ የታሪክ ሥፍራቸውን መያዛቸው ጉልህ ነው፡፡
‹‹በውጩም ዓለም ቢሆን አፍሪካ ግንባራቸው ሳይታጠፍ ከአውሮፓ፣ ከአሜሪካና ከእስያ መሪዎች ጋር ለመቋቋም የሚችሉ ከፍተኛ መሪዎች ያላት መሆኑን ግርማዊ ጃንሆይ በሚገባ አስመስክረዋል፡፡ ይልቁንም የግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መፈጠር፣ ቀደም ብለው እንደነበሩት እንደቸርችል፣ ኔህሩ፣ ቶማስ ጀፈረሰንና እንደሌኒንን ሁሉ የሰውን ልጅ ዕድል ለማሳደግ የረዳ መሆኑ አሁን ጃንሆይን ሊያረካ የሚችል ነው፡፡
ኢትዮጵያ በዓለም ጋዜጦች በሚል ርዕስ በእንግሊዝኛ፣ ፈረንሣይኛና ጣሊያንኛ በግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ልዩ ካቢኔ ፕሬስ ክፍል ከ1957 እስከ 1966 ዓ.ም. ይታተም የነበረው መጽሔት የቀኃሥን ተግባሮች መዘከሩ ይታወቃል፡፡ አንዱ የጠቀሰው ለንደን ታይምስ (The Times London) በጁላይ 22፣ 1972 (ሐምሌ 15 ቀን 1965 ዓ.ም.) ዕትሙ፣ ‹‹የንጉሠ ነገሥቱ ጽኑ ሥልጣን በአፍሪካ መሪዎች ዘንድ ታፋሪነትን አትርፎላቸዋል›› (Emperor’s firm authority earns respect among the Leaders of Africa) በሚል ርዕስ ሐተታውን አስፍሮ ነበር፡፡
‹‹ኢትዮጵያን ከግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሰውነትና ክብር ጋር የተያያዘ በአፍሪካ ውስጥ ከሁሉም ልቆ የሚገኝ አቋም አላት፡፡ ንጉሠ ነገሥቱ የአፍሪካ መሪዎች ተቀዳሚ መሪ ብቻ ሳይሆኑ ኢትዮጵያን ከኢጣሊያውያን ወራሪዎች ነፃ ለማውጣት ያደረጉት ተጋድሎም የዘመናዊቷን አፍሪካ ልደት የሚያበስር ነው፡፡ አዲስ አበባ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት መቀመጫ እንድትሆን ተመርጣለች፡፡
የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ኢትዮጵያ ስለአፍሪካ ሕዝብ የፖለቲካ ደኅንነት ላላት ተቆርቋሪነት ጉልህ ምልክት ነው፡፡ ድርጅቱ የተቃቋመውም በድንገት ከተፈጠረ ስሜት አልነበረም፡፡ ንጉሠ ነገሥቱ በእርጋታና አንዳንድ ጊዜም በግላቸው የአፍሪካ አገሮች ገና ነፃነታቸውን ሳይጎናጸፉ የወደፊት መሪዎች ለሚሆኑት ሰዎች የትምህርትን ዕድል በመስጠት ረድተዋል፡፡ ግርማዊነታቸው በአፍሪካ አህጉር ያላቸው ተሰሚነት አገራቸው ከድንበሮቿ ውጭ ካላት ተሰሚነት የተገኘ ሳይሆን ንጉሠ ነገሥቱ ካተረፉት የመከበር ዕድል ነው፡፡
‹‹የብሔራዊና የኢንተርናስዮናል መሪ መሆን ጥቅም ሊኖረው ይችላል፡፡ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ሊቀመንበርነት በየዓመቱ የሚለወጥ ነው፤ ነገር ግን የፈረስ ኮቴ በሚመስለው የጉባዔ ጠረጴዛ አባል አገሮች ሲቀመጡ የኢትዮጵያ ሥፍራ ከጠረጴዛው ጫፍ በመጀመሪያ ላይ ሲሆን፤ ንጉሠ ነገሥቱም በጉባዔዎቹ ሁሉ በሰፊው ይሳተፋሉ፡፡ በሰሜንና ደቡብ ሱዳን ግዛቶች መካከል ለብዙ ዓመታት የቆየውን ግጭት ከፍጻሜ ለማድረስ በቅርቡ ለተደረገው የሰላም ንግግር የተመረጠችው አዲስ አበባ ነበረች፡፡
‹‹በአብዛኛው የአፍሪካ ክፍል የጎረቤት አገሮች ግንኙነቶች ውስብስብ ከሆነ የቅርብ ጊዜ ታሪክ ጋር የተያያዙ ናቸው፡፡ ለምሳሌ ለኡጋንዳ፣ ኬንያና ታንዛኒያ የጋራ አገልግሎት የሚውለው በእንግሊዝ አስተዳደር የተጀመረው የምሥራቅ አፍሪካ ኮሚኒቲ አንዱ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሁኔታ ደግሞ ከዚሁ የተለየ ራሱን የቻለ ነው፡፡
‹‹እንደዚሁም ኢትዮጵያ በአፍሪካ ፖለቲካ የተከፋፈሉ ሁለት ወገኖች ከሆኑት የእንግሊዝኛና የፈረንሣይኛ ተናጋሪ አገሮች ከቶውንም ወገን ለይታ አባል ሆና ስለማታውቅም ከሌሎቹ የምትለይበት ራሱን የቻለ አቋም አላት፡፡ ስለዚህም ኢትዮጵያ በማንኛውም አከራካሪ ጉዳይ ገለልተኛነቷን ጠብቃ መሸምገል ትችላለች፡፡ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት በአዲስ አበባ የሆነበትም ምክንያት የአገሪቱ ከማንኛውም ወገን ነፃ የሆነ ይዞታ ነው፡፡
‹‹ንጉሠ ነገሥቱ በአፍሪካ የፖለቲካ ንቅናቄ ግንባር ቀደም ሆነው እንዳሉ ናቸው፡፡ የአፍሪካ አንድነት ድርጅትን ባለፉት አሥር ዓመታት [ከ1955 እስከ 1965 ዓ.ም.] በሚገባ ከመርዳታቸውም በስተቀር በአፍሪካ የቀረውን የአውሮፓውያን የቅኝ አገዛዝ ርዝራዥ በተለይም የፖርቱጋልን የአፍሪካ አገሮች ቅኚ ገዥነት በጥብቅ ተቃውመዋል፡፡
ከ45 ዓመት በፊት ለፊጋሮ-ፓሪስ (Le Figaro-Paris) የተሰኘ የፈረንሣይ ጋዜጣ በፈረንሣይኛ በነሐሴ 1 ቀን 1964 ዓ.ም. (8 Aout, 1972) ዕትሙ ‹‹ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሰማንያኛ የልደት በዓላቸውን ያከብራሉ›› (Hailé Sélassié, Vient de fêter ses 80 ans.) በሚለው ርዕሱ መንደርደርያ ያደረገው እንዲህ ነበር፡፡
 ‹‹ትልቁ አንበሳ ደስ ስላለው አገሳ፡፡ ጠባቂው ልዩ የተቆረጠ ሙዳ ሥጋ በአሉሚኒዬ ሣህን አመጣለት፣ ግርማዊ ጃንሆይ ከዚህ አንድ አንዱን እያነሱ ሰጡት፡፡ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቀጥለው በእጆቻቸው ጎፈሩን ደባበሱት፡፡ የፊታቸው ገጽ ብሩህ ነው፡፡ አንበሳውን ተናግረውት ድምፃቸውን አሰሙት፡፡ በመጨረሻም ግርማዊነታቸው ወደ ጠቅላይ ሚኒስትራቸው መለስ ብለው አጭር መሪ ቃል ነገሯቸው፡፡
‹‹ግርማዊ ጃንሆይ፣ እነዚህ አንበሶች በቤተ መንግሥትዎ መዝናኛ አትክልቶች ውስጥ፣ የግርማዊነትዎ በሆኑ አርማዎች ውስጥ፣ ለክብር ዘበኞች እንደ መልካም ዕድል፣ ለብሔራዊ የአየር መንገድ ኩባንያ ደግሞ ሕያው ማስታወቂያ እየሆኑ በኢትዮጵያ ውስጥ በየቦታው እንዲህ የሚታዩበት ምሳሌ ትርጉሙ ምንድር ነው?
-    እንደሚያስረዳውም ድል አድራጊ አንበሳ የአገራችን አምሳል የነፃነት ምስያ ነው፡፡››

Tuesday, June 20, 2017

ባለቤቱ የናቀው ጥያቄ! አምና ጳጉሜን ስንት ነበር?ዘንድሮስ?

በበሪሁን ተሻለ
እነሆ የ2008 ዓ.ም. የመጀመሪያው ሳምንት ውስጥ ነን፡፡ ያሳለፍነው ዓመት የመጨረሻ ሳምንት የ2007 ዓ.ም. አካል መሆኑና ሆኖ መቆጠሩ የተዘነጋ እስኪመስል ድረስ፣ ለሁሉም ዘርፍ የአዲሱ ዓመት መቀበያና መዘጋጃ ሆኖ ተሾሞና ነግሶ አልፏል፡፡ የመምሰልና የማስመሰል ነገር ደግሞ ልብ ላለው የአገር “ብሔራዊ ስፖርት” ሆኖ ቁልጭ ብሎ የሚታየው እንዲህ ባለ የበዓል ግርግርና ሆያ ሆዬ ጊዜ ነው፡፡
እጅግ በጣም ጠቃሚ የምግብ ምንጭና ለአገር ጠቅላላ የኢኮኖሚ ዕድገት ዓይነተኛ ካፒታል መሆን ባለበት በኢትዮጵያ የቀንድ ከብት ሀብት በዓለም አሥረኛ በአፍሪካ አንደኛ ነን ሲባል ነፍስ ካወቅሁ ጀምሮ እሰማለሁ፡፡ በቀደም በ2007 ዓ.ም. ነሐሴ መጨረሻ ላይ የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን የቢዝነስ ዘገባ ሳይቀር በኢትዮጵያውያን የሥጋ ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ፍጆታ አነስተኛነት ሲያፍርና ማፈሩንም መደበቅ ሲያቅተው አይቻለሁ፡፡ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በበረራ ወቅት ለመንገደኞች ለሚያቀርበው ምግብ የሥጋ ግብዓት የሚገዛው ከብራዚል መሆኑን፣ በመላው ዓለም ገበያ ውስጥ በርካሽነቱ የሚታወቀው የዶሮ ሥጋ ኢትዮጵያ ትላልቅ ሆቴሎች ሚኑ ዝርዝር ውስጥ ግን ከውድነቱ የተነሳ ማካተት አለመቻሉን፣ በዜና መልክ እኛ ኢትዮጵያውያን ከኢትዮጵያ ኦፊሴል የዜና ምንጭ ሰማን፡፡
በዚህ የዘመን መለወጫ በዓል ደግሞ በኪሎ 200 ብር የተጠጋው ሥጋ በታላላቅ ዓመት በዓላት እንኳ ሥጋ መብላትን የጥቂቶች ሲያደርገው አየን፡፡ በሊትር 74 ብር የገባው የኑግ ዘይት ከደሃ ጓዳ እየወጣ መሆኑን በዓይናችንም በሆዳችንም አየን፡፡
የሽሮ ክክ በኪሎ 25 ብር፣ ምስር ከ50 ብር በላይ መሆኑ፣ ኪሎ በርበሬ 180 ብር  መድረሱ፣ በሽሮ መብላትንና በበርበሬ ማጥቀስን የድህነት ምልክት መሆኑን ሲሽረው በዓይናችን በብረቱና በሆዳችን በወስፋቱ መሰከርን፡፡ የሚገርመው ደግሞ የዓውደ ዓመቱ “ዘፈን” ሁሉ የምግብና የመጠጥ የዕርድ መሆኑ ነው፡፡
የአዲሱ ዓመት መቀበያ ሆኖ ሌላውን ሐሳባችንንና ሰቀቀናችንን ሁሉ ወደ “ጉያ”ችን የደበቀው የጳጉሜን ወቅት ከሌላው ጊዜ በከፋ ሁኔታ የዘመን አቆጣጠራችን ለአደጋ የተጋለጠ ቢያንስ ቢያንስ ባለቤት አልባ የሆነ፣ የማንም የዘፈቀደ አሠራር እንደፈለገ ሊያሾረው የሚችል መሆኑን ሌላ ተጨማሪ ማስጠንቀቂያ ሰጥቶን ሲያልፍ ጭምር አየን፡፡ ይህን ጉዳይ እሑድ ሰኔ 14 ቀን 2007 ዓ.ም. የወጣው የሪፖርተር ጋዜጣ (ቁጥር 1580) ካጋጠመው አንድምታና ችግር ጋር አመላክቶን ነበር፡፡
ፓርላማው ዘንድሮም ጳጉሜን ስድስትን የት አደረሰው በሚል ርዕስ ሥር የቀረበው ጽሑፍ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያሳተመው የ2007 ዓ.ም. አጀንዳ (የቀን መቁጠሪያ) የ2007 ዓ.ም. መሰናበቻን ጳጉሜን 5 እንደሚያደርግ፣ ስለዚህም መስከረም 1 ቀን 2008 ዓ.ም. የሚጀምረው (የሚውለው) ዓርብ ነው እንደሚል፣ ይህ ስህተት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አጀንዳ የመጀመሪያው እንዳልሆነ ጭምር ነግሮናል፡፡ ጽሑፉ ይህን ስህተት የሠራው ፓርላማው ያሳተመው የ2007 ዓ.ም. አጀንዳ ብቻ አለመሆኑንም ይገልጻል፡፡ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል፣ ሸገር ሬዲዮ፣ ጅማ ዩኒቨርሲቲ ባሳተሟቸው የቀን መቁጠሪያዎችም ተመሳሳይ ስህተት እንደሠሩ ነግሮናል፡፡
እንዲህ ያለ የካሌንደር ስህተት ምን ዓይነት ችግር ማስከተል እንደቻለ ለጊዜው የምናውቀው ማወቅ የተፈቀደልንን ያህል ብቻ ነው፡፡
በሪፖርተር ጋዜጣ የሰኔ 14 ቀን 2007 ዓ.ም. ጽሑፍ መሠረት 2003 ዓ.ም. ቅዳሜ ጳጉሜን 5 ያበቃል የሚለውን የፓርላማውንና የራሱን አጀንዳ በመከተል ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ነሐሴ 14 ቀን (ኢዜአ እንደዘገበው) በወጣው መግለጫ፣ “መስከረም 9 ቀን 2004 ዓ.ም. የሚከበረውን በዓል በልዩ ድምቀት ለማክበር” ተብሎ ዝርዝሩ መቅረቡ በዓሉ ከሰኞ ወደ ማክሰኞ ተቀየረ ወይ አስብሎ ነበር፡፡
እንደ 2003ቱ አጀንዳ ጳጉሜን 5 ቅዳሜ አብቅቶ የ2004 ዓ.ም. መስከረም 1 ቀን እሑድ ሆነ፡፡ መስከረም 2 ሰኞ ብሎ በማስላት ሁለተኛውን ሰኞ መስከረም 9 ላይ አመላከተ፡፡ ይሁን እንጂ ጉዱ የታወቀው ቆይቶ ነው፡፡ “ኧረ ጳጉሜን 6 ነች፣ መስከረም 1ም ሰኞ ነው የሚለው ተሰምቶ ማስተካከያ የተደረገው በዓሉን ከአዋጅ ውጪ ወደ ሦስተኛ ሰኞ በመውሰድ መከበሩ ነበር፡፡ ሰበብ የተደረገውም፣ “የቀኑ መተላለፍም በቂ ዝግጅት [ለ] ማድረግ” በሚል ነበር፡፡
 ስህተቱን ተቀባብለውና አባዝተው የሚሠሩት አጀንዳ አሳታሚዎች ብቻ አይደሉም፡፡ ዓርብ ጳጉሜን 6 ቀን 2007 ዓ.ም. የጎበኘሁት የፋና (ኤፍቢሲ) ዌብ ሳይት “ዓርብ መስከረም 1 ቀን 2008 ዓ.ም. “Friday, September 11 2015 GC” ይል ነበር፡፡
የበለጠ ችግር ደርሶ ሳናይ ጉዳዩን የናቁትና ከሥልጣንና ተግባራቸው ውጪ ያራቁት የሥልጣን አካላት መላ ሊያበጁለት ይገባል፡፡ በመሠረቱ የካሌንደር ጉዳይ በኢትዮጵያ ውስጥ የፌዴራሉ መንግሥት ሥልጣን ነው፡፡ በዚህ ውስጥ የአገር ደንበኛ (ስታንዳርድ) ሰዓት የበዓላት የሚዛንና የመስፈሪያ (ስታንዳርድ)፣ የጊዜ ቀመር ጉዳይ በዋነኛነት በንግድና በኢንዱስትሪው ዘርፍ ውስጥ የሚታቀፉ ጉዳዮች ናቸው፡፡ የፌደራሉ መንግሥት ጉዳዩ የሚመለከተው አካል ይህን ባለቤት የለውም ተብሎ በየ“ማንም” እጅ የገባውንና የ“ማንም” መጫወቻ የሆነውን ጉዳይ ደንገጥ ብሎ በተነሳ፣ ኃላፊነት በሚሰማውና ተጠያቂነትንም በሚያካትት ስሜት ቢዘገይም “አለሁ!” ሊለው ይገባል፡፡
በእኛ በኩል ይህንን ሥራ ለማገዝ ቢያንስ ቢያንስ ደግሞ በየአራት ዓመቱ ብቻ ሳይሆን፣ በየጊዜው የኢትዮጵያን የዘመን አቆጣጠር ወደ አውሮፓውያን፣ የአውሮፓውያኑን ወደ ኢትዮጵያ በመለወጥ አሠራር ውስጥ የሚፈጠረውን ችግር ውዥንብርና ሽብር ጭምር ለመገንዘብ ያስችል ዘንድ፣ ይህንን የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ ሲሆን ለቀጣይ ዕርምጃ መነሻ እንዲሆን፣ አለዚያም ለ“ንባብ” እንኳን ቢሆን ብለን አቅርበናል፡፡
መግለጫው የተገኘው ከ“የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች” ነው፡፡ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ማለት ፀንተው የሚሠራባቸውን ሕጎችና ደንቦች በማጠቃለል በጊዜ ሒደትም ውስጥ የወጡትን ማሻሻያዎችና ለውጦች ከእያንዳንዱ ሕግና ደንብ ጋር በማዋሀድ የታተመ መጽሐፍ ነው፡፡ የመጀመሪያው የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች የወጣው እስከ 1961 ዓ.ም. መጨረሻ ድረስ ወጥተው በመላ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሠራባቸውን (ከኮዶች በስተቀር) ሕጎችና ደንቦች አጠቃልሎ በመያዝ ነው፡፡ የእንደዚህ ያለ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ጠቃሚነትና ፋይዳ ይቀጥል ዘንድ በየጊዜው የማሟያ ሥራ መሠራት አለበት፡፡ የተጠቃለሉ ሕጎች የመጀመሪያውና (አለመታደል ሆኖ የመጨረሻው) ማሟያ የወጣው አንድ ጊዜ ብቻ ነው፡፡ አንደኛው የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ማሟያ የወጣው ከ1962 ዓ.ም. መጀመሪያ እስከ 1965 ዓ.ም. መጨረሻ ድረስ ያሉትን ሕጎች ይዞ ነው፡፡ የታተመውም በ1967 ዓ.ም. በደርግ ጊዜ ነው፡፡
ከዚያ በኋላ ማለትም ከ1965 ዓ.ም. መጨረሻ በኋላ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሠራባቸው ሕጎች ሌላ ሕግ ሽረው ወይም አሻሽለው ቢወጡም፣ ወይም ራሳቸው ቢሻሩም ቢሻሻሉም ይህን እያዋሀደና እያጠቃለለ የሄደ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎችን ዓላማ የቀጠለ ሥራ በጭራሽ አልታየም፡፡ የኢትዮጵያን የሕግ ሥርዓት ካጎደሉት ሥራዎች አንዱ ይኼው 42 ዓመት ሙሉ ተዳፍኖ የቀረው የኢትዮጵያን ሕጎች የማጠቃለል ጅምር ሥራ በአጭሩ መቀጨት ነው፡፡
ወደ ካሌንደሩ ጉዳይ ስንመለስ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች የ1965 ዓ.ም. የመጀመሪያ ዕትምና የ1967 ዓ.ም. የመጀመሪያ ማሟያ በሁለቱም የዘመን አቆጣጠር መግለጫ ተሰጥቷል፡፡ “የኢትዮጵያ የዘመን አቆጣጠር መግለጫ የተሰጠው አልፎ አልፎ በእንግሊዝኛው የሕግ ቅጅ ውስጥ ቀኖቹ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር መሠረት በመሰጠታቸው በአንዳንድ ሰዎች ላይ ሊያስከትል የሚችለውን ችግር ለማስወገድ ነው፡፡”
መግለጫው ግን ከዚህ የበለጠ ፋይዳ አለው፡፡ ለምሳሌ ብዙዎቹን የ2007 ዓ.ም. የቀን መቁጠሪያ አጀንዳዎች (አንቱ በሚባሉ ድርጅቶችና እኔ ነኝ በሚሉ ተቋማት ጭምር የወጡትን) በገጽ ያወጣቸው አንዱ ጉዳይ የጳጉሜን ጉዳይ ነው፡፡ ጳጉሜን በአራት ዓመት አንድ ጊዜ 6 ቀናት ይኖሩታል፡፡ ከዚያ ውጪ የጳጉሜን ወር ባለ አምስት ቀን ወር ነው፡፡ ጥያቄውና ብዙዎቹን “እኔ ነኝ” ባይ የመንግሥት ተቋማት ጭምር እጀ ሰባራ ወይም ምሥጋና ቢስ ያደረገው ጳጉሜን 6ኛ ቀን የሚኖረው መቼ ነው የሚለው ጥያቄ ነው፡፡ በየአራት ዓመቱ አንድ ጊዜ ብቻውን መልስ አይደለም፡፡ ጳጉሜን 6 የሚሆንበት የአራተኛው ዓመት ራሱ መቼ ነው?
የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ከ42 ዓመት በፊት ያወጣው የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ ፎርሙላ መሰል ነገር ያቋቁማል፡፡ ጳጉሜን ወር ላይ ስድስተኛ ቀን የሚጨመረው የአራት ብዜት ቁጥር ካለው አንድ ዓመት ቀደም ብሎ ባለው ዓመት መጨረሻ ላይ ነው፡፡
ለምሳሌ 1984 የ“አራት ብዜት ቁጥር” ያለው ዓመት ነው፡፡ 1984 ለአራት ሲካፈል ያለምንም ትርፍና ቀሪ ይከፈላል ማለት ነው፡፡ ከ1984 በፊት ያለው ዘመን 1983 ነው፡፡ ስለዚህም ጳጉሜ ወር ላይ 6ኛው ቀን የሚጨመረው 1983 ላይ ነው፡፡ በዚህ መሠረት የ1983፣ የ1987፣ የ1995፣ የ1999፣ የ2003፣ የ2007 ጳጉሜዎች ባለስድስት ቀናት ናቸው፡፡ ወደፊትም የ2011፣ የ2015፣ የ2019፣ የ2023፣ የ2027 እንዲሁም የ2031፣ ወዘተ ጳጉሜዎችን ከመደበኛው የጳጉሜን ወር በተጨማሪ ስድስት ቀን ይኖራቸዋል፡፡
ይህን ማወቅ ብቻ ሳይሆን ቀምሮ ማኅበራዊ ዕውቀት ማድረግ አንድ ነገር ነው፡፡ ያቃተንና ያስቸገረንም ተራ ነገር ይኼው ነው፡፡ እያንዳንዱ ይህን ማድረግ የሚችል ማተሚያ ቤት፣ ከዚያ ካለፈም የእያንዳንዱ “አሳታሚ” ተቋም የጠቅላላ አገልግሎት፣ ወይም የሕዝብ ግንኙነት፣ ወይም የኮሙዩኒኬሽን መምርያ ወይም ዳይሬክቶሬት እንደመሰለው የሚወስነው ጉዳይ፣ ባለቤት የሌለው ሥራ መሆኑም፣ የትልቁ ችግራችን ማሳያ ምልክት ነው፡፡
ጳጉሜን እንደተለመደው አምስት መሆኑ ቀርቶ በየአራት ዓመቱ ባለስድስት ቀናት ወር የሚሆንበተን ጊዜ ለይቶ ማወቁ ሌላም አንድምታና ውጤት አለው፡፡ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠርና በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር መካከል ያለው የተለመደው አጣማጅ አቻ ቁርኝነት ይለወጣል፡፡
ጳጉሜን 6 ቀን ከሚሆንበት የኢትዮጵያ ዘመን በስተቀር መስከረም 1 ማለት ሁልጊዜም ሴፕቴምበር 11 ነው፡፡ ይህ ግን በየአራት ዓመቱ ይለወጣል፡፡ ስለዚህም የ1959፣ የ1979፣ የ1999 መስከረም አንድ የዋለው በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር እንደ ቅደም ተከተላቸው ሴፕቴምበር 12 ቀን 1967፣ 1987፣ 2007 ነበር፡፡
ለማንኛውምና ለሁሉም ከ42 ዓመት በፊት የነበሩ የከፍተኛ የመንግሥትና የትምህርት ተቋማት ተባብረው ያዘጋጁትና እየተሟላና እየታደሰ ይሄዳል ብለው እምነት የጣሉበት የኢትዮጵያ ሕጎችን የማጠቃለል ቋሚ ተግባር በአጭር ቢቀጭም፣ በዚያ ታላቅና ወደር የለሽ ሥራ ውስጥ በተጨማሪነት (አባሪነት) የተያያዘው የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ ጠቃሚነት የሚካድ አይደለም፡፡

የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ
የሚከተለው የኢትዮጵያ የዘመን አቆጣጠር መግለጫ የተሰጠው አልፎ አልፎ በእንግሊዝኛው የሕግ ቅጂ ውስጥ ቀናቱ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር መሠረት በመስጠታቸው፣ በአንዳንድ ሰዎች ላይ ሊያስከትል የሚችለውን ችግር ለማስወገድ ነው፡፡
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ፩ ዓመት እያንዳንዱ ወር ፴ ቀናት ያሉት ፲፪ ወራትን የያዘ ሲሆን፣ በአሥራ ሁለተኛው ወር መጨረሻ አምስት ቀናት (በአራት ዓመት አንድ ጊዜ ፮ ቀኖች) የያዘ አንድ ተጨማሪ የጳጉሜን ወር አለ፡፡ የዓመቱ የመጀመሪያ ቀን መስከረም አንድ ቀን ነው፡፡ ይኼውም ቀን በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር መስከረም ፲፩ ቀን ነው፡፡ ነገር ግን በየአራቱ ዓመት የጳጉሜ ወር ስድስት ቀናት በሚሆንበት ጊዜ መስከረም ፲፪ ቀን ይሆናል፡፡ ይህም ልዩነት የሚሆነው በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመት የመጀመሪያ ቀን (መስከረም ፩ ቀን) ጀምሮ እስከ የአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር የዓመት መጨረሻ ባለው ጊዜ ውስጥ ነው፡፡ ስለዚህም በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር በ፲፱፸፩ ዓ.ም. በኅዳር ውስጥ ያለ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የተባለው ቀን ፲፱፻፺፬ ዓ.ም. ሲሆን፣ እንደ አውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር ከጥር ፩ ቀን ጀምሮ የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ከአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር ስምንት ዓመት ይቀንሳል፡፡































Monday, June 5, 2017

‹‹አዳም ሆይ የት ነው ያለኸው?››



በሔኖክ ያሬድ
‹‹መንገድ ዓይንህ ይፍሰስ አይባልም ደርሶ
የወሰደውን ሰው ያመጣል መልሶ››
ይህ መንቶ ግጥም፣ ሐምሌ 9 ቀን 2003 ዓ.ም. ሀገር ፍቅር ቴአትር ከሁለት አሠርት በላይ በካናዳ የሚኖረው ደራሲ አዳም ረታ ለመጀመርያ ጊዜ ከሥነ ጽሑፍ ቤተሰብ ጋር በተገናኘበት አጋጣሚ በተሠራጨው ካርድ ላይ የተነበበ ነበር፡፡

 (ፎቶ በመስፍን ሰሎሞን)

ደራሲ አዳም የመጀመርያውን አጭር ልብ ወለድ መድበሉን ‹‹ማህሌት›› በ1981 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ካወጣ በኋላ፣ ባሕር ማዶ ተሻግሮ በኖረበት ካናዳ ሕይወትን እየኖረና እየደረሰ፣ ከ1997 እስከ 2003 ዓ.ም. ድረስ በቅደም ተከተል ድርሰቶቹን ወደ አዲስ አበባ እየላከ አሳተመ፡፡ ‹‹ግራጫ ቃጭሎች›› (1997) ‹‹አለንጋና ምስር›› (2001)፣ ‹‹እቴሜቴ ሎሚ ሽታ›› (2001)፣ ‹‹ይወስዳል መንገድ ያመጣል መንገድ›› (2003) አስሳትሞ ከአንባብያን ዘንድ እንዲደርስ አስደረገ፡፡
በእቴሜቴ ሎሚ ሽታ መግቢያ ላይ፣ ‹‹አዳም ወደረሳነውና ወደምናስታውሰው፣ ወደአከበርነውና ወደናቅነው፣ ወደሸሸነውና ወደምንቀርበው፣ ወደፊራነውና ወደ ደፈርነው ዓለም ይወስደናል፡፡›› ተብሎ ተጽፏልና፤ እስቲ በግንባር ተገኝተህ ከጥበቡ ወዳጆች ጋር ተገናኝ ብሎ ከመጀመርያው ድርሰቱ ‹‹ማህሌት›› ስሙን የነሣው ማህሌት አሳታሚ ‹‹አዳም ሆይ! የት ነው ያለኸው?›› ብሎ መድረኩን አዘጋጀለት፡፡ ድዮስጶራው አዳምም ከመድረኩ ተሰየመበት፡፡



በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ መሠረት ሰኔ 26 ቀን 2003 ዓ.ም. የገባው የክረምት ወቅት፣ በቅዱስ ያሬድ ድርሰት (ድጓ) ውስጥ ‹‹ደምፀ እገሪሁ ለዝናም›› የሚል ኃይለ ቃል ይገኝበታል፡፡ ‹‹የዝናብ ኮቴ ተሰማ›› የሚል ፍች አለው፡፡ የሪፖርተሩ ዜናዊ ይኸንኑ ደምፀ እገሪሁ ለአዳም (የአዳም ኮቴ ተሰማ፤ ድምፁም ተሰማ) ብሎ ቀጥፎ አቀረበው፡፡ ክረምትና አዳም አንድ ላይ ደረሱም አለው፡፡
በመድረኩ ስለ አዳም ረታ የሥነ ጽሑፍ ፈለግ የአተራረክ ስልት ጠቀስ ለውይይት መነሻ ጥናት ያቀረቡ ሙያተኞች ነበሩበት፡፡ በሁለተኛው ክፍል መሰናዶ ታዳሚዎች ለደራሲ አዳም ካቀረቡለት ጥያቄዎች መካከል ምላሽ ከሰጠባቸው አንኳር አንኳሩን እንዲህ ተሰድሯል፡፡ 


(ሀ) ስለ አደራረሱ
መጀመርያ የምረዳው ነገር በምድር ላይ ፍጹማዊ የለም፡፡ ሰው ሆነን ተፈጥረን ፍጹም አይደለንም፡፡ በአካል የምሥላቸው ገፀ ባሕርያት ላይ ብዙ ጊዜ ሙሉ ለሙሉ ማለትም፣ ፊቷን አሳይህ እንደሆነ፣ ዓይኗን ብቻ ነው እምነግርህ፡፡ የቀረውን በራስህ ምኞት ነው እምትሞላው፡፡ ድርሰት ስጽፍ እንደግል ታሪክ ልወስዳቸው አልችልም፡፡ ግን በምጽፍበት ወቅት በዚያን ጊዜ ያለኝ ሙድ ምናልባት የምኖርበት ከባቢ የምንቀሳቀስበት ሁኔታ፣ አመራረጤን ሊቆጣጠር ይችላል፡፡ ግን የግል ታሪኬን አይነካም፡፡ ድርሰቱን ከሠራሁ በኋላ የራሴ የሚመስል ነገር ካለ ኤዲት አደርጋለሁ፡፡
(ሁ) ስለ ነፋስ መውጫና ስለስሙ
ነፋስ መውጫ ነበርኩ፡፡ ቃሉን ስሰማ ስሙ ደስ ይለኛል፡፡ ነፋስ መውጫ ደረስኩ፡፡ መዝገቡን እንደ ነፋስ ወሰድኩት፣ ከዚያ በኋላ ሌላ ቦታ ያየሁትን ነገር አስገብቻለሁ፡፡ የተወለድኩት ግን በአዲስ አበባ ነው፡፡
ተወልጄ የተሰጠኝ ስም አዳሙ ይባላል፡፡ ትንሽ ኃይለኛ ስለመሰለኝ ለስለስ ለማድረግ አዳም አልኩት፡፡
(ሂ) ስለ አርትዖት
ከጻፍኩ በኋላ አስቀምጠዋለሁ፡፡ አላስታውስም፡፡ ምናልባት ኤዲት ሳደርግ አንዳንዴ ነገሮችን ልለውጥ እችላለሁ፡፡ የምለውጣቸው ነገሮች ግን ክፉ አይደሉም፡፡ አንዳንዴ የራሴን ድርሰት ስከልስ የሆነ ክፍተት አያለሁ፡፡ ወይም መሞላት የሚገባው ግን የተዘለለ ክፍተተ አለ፡፡ የቋንቋ ደካማነት ሊሆን ይችላል፡፡ የክሥተቶች ሰፊ መሆን ሊሆን ይችላል፡፡ ስለዚህ የራሴን ድርሰት ሳይ ለመግለጽ የምፈልገውን ነገር ምን ያህል ገለጽኩ? ብዬ ስጠይቅ አለመግለጼን እረዳለሁ፡፡ የቀሰቀሱኝ ነገሮች ምንም ያህል ቢቀሰቅሱኝም፣ ቢያጽፉኝም ብቁ አይደሉም፡፡ አንድ ነገር ኢንስፓየር ያደርገኛል [ያነቃቃኛል] ወይስ አያደርገኝም የሚለውን የማውቀው ስሠራው ብቻ ነው፡፡

(ሃ) ትውስታና ሥዕል
ወደ ውጭ አገር ስሔድ ትውስታዬን እዚህ ትቼ አልሔድኩም፡፡ አብሮኝ ነው የሔደው፡፡ ዱሮ ሲደረጉ የነበሩ ነገሮችን ስጽፍ ለማስታወስ እወዳለሁ፡፡ እጽፋለሁ፤ ነገር ግን አስቀምጠዋለሁ፡፡ አሳታሚ መኖሩን የማውቀው ሲወራ ነው፡፡ በጽሑፌ ላይ ሥዕል የምጠቀመው ምክንያት ሲኖረኝ ብቻ ነው፡፡ በዚህም የሚጎዳ ሰው አይኖርም፡፡ ድርሰቴን ስጽፍ እንደ ‹‹እቴ እሜቴ የሎሚ ሽታ›› ጠንካራ ግንኙነት እንዲኖራቸው እፈልጋለሁ፡፡
(ሄ) ስለ ተጽዕኖ
እኔ ራሴ ደራሲ ነኝ፡፡ ከዚህ አኳያ መጻፍ ነው እንጂ ማን ተጽዕኖ አደረገብኝ የሚለውን ጭርሱኑ አላስብም፡፡ ሌላ ደራሲ አላይም፤ ግን አነበዋለሁ፡፡ ከዚያም እተወዋለሁ፡፡ ብዙ ጊዜ ያጋጠመኝ ጥያቄም የማን ተጽዕኖ አለብህ? የሚል ነው፡፡ እኔ ስጽፍ ስለማልፈራ ተጽዕኖ የሚባል ነገር አይኖርም፡፡ ለእኔ ወረቀቴ፣ እርሳሴና እኔ ብቻ ነን፡፡ ዝም ብዬ እየጻፍኩ፣ እየጻፍኩ አሁን ካለሁበት ደረጃ ደርሻለሁ፡፡
በ1960 ዓ.ም. እማውቀውን አንድ ሰው ከ30 ዓመት በኋላ ሳገኘው ሁሉም ነገር ተለውጧል፡፡ ሰውዬው መላጣ ነው፣ ሽበት አለው ወዘተ. በአጠቃላይ ሌላ ሰው ሆኗል፡፡ ይህ እንደሚሆን ስለማውቅ ምነው ምን ሆንክ? ብዬ ላልጠይቀው እችላለሁ፡፡ ከዚህ አኳያ ከሕይወት ወይም ከፍልስፍና ነው የምቀዳው፡፡
 


(ህ) ስለ አድናቆት    
አንብቤ የወደደኩት ደራሲ ካለ ሁለተኛ ላየው አልፈልግም፡፡ ምናልባት ቀንቼ ይሆናል፡፡ በአሁኑ ጊዜ ያለው ሙከራ ምንድነው ተዋረዶችን በመጠኑ በአግድሞሽ ለማምጣት መሞከር ነው፡፡ በቅዱስ መጽሐፍ ውስጥ ሁልጊዜ እንደዚህ ነው፡፡ ተዋረድ ስልም በጓደኞች መካከል ያለው ተዋረድ ነው፡፡ እኩያነት ባላቸው ክሥተቶች ያለ ተዋረድ ነው፡፡ ሁልጊዜ ድርሰት ሲጻፍ አብስትራክት ለሆኑ ሰዎች ቦታ ይሰጣል፡፡ ገፀ ባሕርያት በጣም ግዙፍ ይሆናሉ፡፡ ቁጭ ብዬ አንድ ዛፍ ማየትና ትልቅ ስብሰባ መሳተፍ እኩል ሕይወት ነው፡፡
ቅጠሉ ሲንቀሳቀስ ማየት፣ ነፋሱ ሲመጣ መመልከት ለእኔ ሁሉም ዕውቀት ነው፡፡
(ሆ) ስለቀይ ቀለም አጠቃቀሙ
ቀይ ቀለም የምጠቀመው በቅዱሳት መጻሕፍት እንዳለው አምላክንና ቅዱሳንን ለመግለጽ ሳይሆን ተርታና ተራ ነገሮች ላይ አጽንዖት ለማሳየት ነው፡፡