Friday, September 15, 2017

‹‹መጽሐፈ ጨዋታ›› ከነማብራሪያው ታተመ

30 Aug, 2017

ከ150 ዓመታት በፊት በአለቃ ዘነብ የተጻፈው ‹‹መጽሐፍ ጨዋታ›› ከማብራሪያና ከቃላት መፍቻ ጋር ታተመ፡፡
የኅትመት ብርሃኑን ነሐሴ 22 ቀን 2009 ዓ.ም. ያየው አዲሱ እትም የአለቃ ዘነብን የሕይወት ታሪክ፣ የድርሰቱን ይዘት፣ የመረጃ ምንጮች፣ የቃላት መፍቻና የጨዋታ ማጣቀሻዎችን  በ79 ገጾች ይዟል፡፡  
አፄ ቴዎድሮስ ዘመን በ1856 ዓ.ም. የተጻፈው መጽሐፈ ጨዋታ፣     ‹‹ውብ የአማርኛ ወግ መጽሐፍ ነው›› ይለዋል አንድምታ መጻሕፍት፡፡ ከወጉ ለዓይነት በመጽሐፉ የጀርባ ሽፋን እንዲህ አሥፍሯል፡፡
‹‹ገበሬ በቅልጥሙ ቅባቱን ይዞት ይኖራል፡፡ ገና ኋላ ለቁርበቱ ማልፊያ ይሆነኛል ብሎ ነውን? ያዳምም ልጆች እንደዚሁ ለተዝካራቸው ያኖራሉ፡፡ ምነው ዓይናቸው ሲያይ ቢሰጡት ይኰነኑ ይሆን?››
በአንድምታ መጻሕፍት አዘጋጅነትና አሳታሚነት የቀረበው መጽሐፈ ጨዋታ፣   ቀደም ባሉት 75 ዓመታት ውስጥ በተለያዩ አሳታሚዎች ‹‹መጽሐፍ ጨዋታ ሥጋዊ ወመንፈሳዊ›› በሚል መጠርያ መታተሙ ይታወቃል፡፡
አዲሱ ‹‹መጽሐፈ ጨዋታ›› ዋጋው ሃምሳ ብር ነው፡፡

ሰኞ የሚብተው የኢትዮጵያ 2010 እና 2018 ዘመን

08 Sep, 2017

በኢትዮጵያ  ዘመን አቈጣጠር/ ባሕረ ሐሳብ መሠረት 2010 ዓመተ ምሕረትና 7510 ዓመተ ዓለም በፀሐይ አቆጣጠር፣ 2018 በፀሐይና በጨረቃ ጥምር አቆጣጠር ሰኞ፣ መስከረም 1 ንጋት 12 ሰዓት ላይ ይገባል፡፡ ባህሉንና ትውፊቱን የሚጠብቀው የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት እንደሁሌው በዕለቱ በአዲስ አበባ ንጋት 12 ሰዓት ላይ ዘመኑ መለወጡን 12 ጊዜ መድፍ በመተኮስ እንደሚያበስር ይጠበቃል፡፡ (እኩለ ሌሊት ላይ የሚለወጥ የኢትዮጵያ ዘመን እንደሌለን ልብ ይሏል)::
እንደ ኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ትውፊትም ከዘመነ ማቴዎስ (2009) ወደ ዘመነ ማርቆስ (2010)፣ ዕለተ ዮሐንስ በሚባለው መስከረም 1 ቀን ሽግግር ይደረጋል፡፡ ሌሊቱ 16 በጨረቃም መስከረም 20 ቀን 2018 ዓ.ም.፣ እንደ ኢትዮጵያ እስልምና ትውፊትም ዕለቱ በዙልኻጅ 19 ቀን 1438 ዓመተ ሒጅራ፣ እንደ ኢትዮጵያ አይሁድ (ቤተ እስራኤል) ትውፊትም በኢሉል 20 ቀን 5777 ዓመተ ፍጥረት አዲሱ ዓመት ገብቷል፡፡
በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ መሠረት የፀሐይ ዓመት ሰኞ ይግባ እንጂ ዓመቷን በ354 ቀናት የምትፈጽመው የኢትዮጵያ የጨረቃ አዲስ ዓመት ‹‹መስከረም 1 ቀን›› የገባው ጳጉሜን 3 ቀን 2009 ዓ.ም. ነበር፡፡ በ2010 ዓ.ም. ፋሲካ መጋቢት 30 ቀን የሚከበረው፣ የአይሁድ አዲስ ዓመት ሮሽ ሃሻናኅ (በዓለ መጥቅዕ) መስከረም 11 ቀን የሚከበረው፣ የኢስላም ኢድ አል ፈጥር፣ ኢድ አል አድሃ (አረፋ) እና መውሊድ የሚከበሩት ከዓመተ ሒጅራም ከኢትዮጵያ የጨረቃ አዲስ ዓመት በመነሣት መሆኑን ልብ ይሏል፡፡ ሁሉም የኢትዮጵያ አቆጣጠር ነው፡፡ ባሕረ ሐሳባችን በፀሐይ (Solar)፣ በጨረቃና በፀሐይ (Luni-solar) እና በጨረቃ (Lunar) የሚቆጥር የሁሉንም አብርሃማውያንና ሌሎች ሃይማኖቶች አቈጣጠር የያዘ ነው፡፡
ዐደይ አበባ
የኢትዮጵያ አዲስ ዓመት መስከረም ባተ፡፡ ሰኔ ግም ብሎ የሐምሌን ጨለማ አልፎ፣ ዕኝኝ ብላን (ከነሐሴ 28 ቀን እስከ 30 ባለማቋረጥ የሚዘንበው) ጎርፍ በጳጉሜን በኩል ክረምቱ ሲሻገር፣ መስከረምን የምታደምቀው ዐደይ አበባ ትከሰታለች፡፡ በመስከረም የምትፈነዳውና ለኢትዮጵያ ምድር ጌጧ ሽልማቷም የሆነችው ዐደይ አበባ እንደ አለቃ ደስታ ተክለወልድ ‹‹ዐዲስ ያማርኛ መዝገበ ቃላት›› ዐደይ ሲፈታ የበጨጨ፣ ብጫ የሆነ አበባ ነው፡፡ ግሱ ‹‹ዐደየ›› በጨጨ፣ ብጫ መሰለ፤ ነጣ፣ ነጭ ሆነ ሲሉም ይፈቱታል፡፡ በኦሮምኛ ነጭን ዐዲ፣ ፀሐይን ዐዱ የሚለው ከዚህ የወጣ ነው ሲሉም ያክሉበታል፡፡
ስለዐደይ አበባ ተክል ምንነት ሳይንሳዊ መግለጫ ያዘጋጁት  ከበደ ታደሰ (ዶ/ር) ‹‹የኢትዮጵያ ወፍ ዘራሽ አበቦች (Wild Flowers for Ethiopia) በተሰኘው መጽሐፋቸው፣ ስለዐደይ አበባ ከምትበቅልበት ከተለያዩ ከፍታዎች አንፃር በሁለት መልክ እንዲህ ጽፈዋል፡፡   
የተከፋፈሉ ሰፊ ላይዶ ቅጠሎችና ስምንት የተበተኑ መልካበቦች ያሉት ዓመታዊ ሃመልማል፣ ከመንገድ ዳር ዳርና ከቃሊም እንዲሁም በከፍተኛና ድንጋያማ ተዳፋት፣ ከ400 እስከ 2,700 ሜትር ከፍታ ላይ ይበቅላል፤ ከመስከረም እስከ ታኅሣሥም ያብባል፡፡ በሌላ በኩልም እስከ ኅዳር ድረስ የሚያብበው የሚገኘው ከ2,000 እስከ 3,600 ሜትር ከፍታ ላይ ነው፡፡ ይህንንም ዶ/ር ከበደ ሲገልጹት፣ ዐደይ አበባ ረጃጅም ግንድና ሰፋ ያለ ላይዶ ቅርጽ ያላቸው ቅጠሎች ያሉት ኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ የሚበቅል ከረም ሃመልማል ነው ይሉታል፡፡ መሀላቸው ብርቱካንማ የሆነ ብጫ አበቦች በግንዱ ጫፍ ሰብሰብ ብለው ይታያል፡፡
ድሮ ድሮ ‹‹ዐደይ ዐደይ የመስከረም፤ ሱስንዮስ ንጉሠ ሮም›› ይባል ነበር፡፡ ‹‹ዐደይ ዐደይ የመስከረም፤ እንዳንቺ ያለ የለም››ም ተብሏል፡፡ ‹‹መስከረም መስከረም የወራቱ ጌታ፤ አበቦች ተመኙ ካንተ ጋር ጨዋታ›› እየተባለም ድሮ በመጀመሪያ ደረጃ ተማሪ ቤት ተማሪዎች ሲዘምሩ እንደነበር መጽሐፋቸው ይናገራል፡፡
ከ55 ዓመታት በፊት በ1955 ዓ.ም. የዘመን መለወጫ በዓል ዋዜማ በአዲስ አበባ ራዲዮ ጣቢያ ስለ ዘመናት መለወጥ ወይም የታሪክ ዘይቤ ዲስኩር ያሰሙት የፍልስፍና፣ የታሪክና የነገረ ኢትዮጵያ ምሁሩ እጓለ ገብረዮሐንስ (ዶ/ር) መቋጫ ያደረጉት በምክራዊ ሐሳብ ነበር፡፡
እንዲህ ይነበባል፡- ‹‹በዘመን መለወጫ በዓል አሮጌው አልፎ አዲስ ሲተካ የክረምት ጭለማ አልፎ ብርሃን ሲመጣ ሁሉም በተውሳከ መብልዕ ወመስቴ [መብልና መጠጥ በመጨመር] እየተደሰተ ከአንዱ ዘመን ወደሌላው መሻገሩን በሚያከብርበት ዕለት ትንሽ ጊዜ አስተርፎ ስለጠቅላላው የሕይወት ጉዞ ለሚያስበው ረድኤት ይሆን ዘንድ፣ ለማያስበው ደግሞ እንዲያስብ ምክንያት ይሆን ዘንድ፣ እሊህን ሐሳቦች ለማቅረብ ደፈርን፡፡ የዚያ ሰው ይበለን እንጂ ለከርሞ በተሻለ ለማቅረብ እያሰብን ለሰሚዎቻችን መልካም በዓል እንመኛለን፡፡››

ሁለት ሺሕ አሥር እንዴት ገባ? በ‹‹ኢትዮጵያ ቀን›› ኢትዮጵያ በማታውቀው ከሌሊቱ 6 ሰዓት አዲሱ ዓመት ‹‹ገባ›› ተብሏል

  • በ‹‹ኢትዮጵያ ቀን›› ኢትዮጵያ በማታውቀው ከሌሊቱ 6 ሰዓት አዲሱ ዓመት ‹‹ገባ›› ተብሏል
  • በሚሌኒየም ስሌት መደነጋገሩ ቀጥሏል
  • https://www.ethiopianreporter.com
 13 Sep, 2017 (3/1/10)
በሔኖክ ያሬድ
‹‹መስከረም ጠባ፡፡ የመስከረም ጮራ ዕንቁጣጣሽ ብላ ተግ አለች፡፡ ልጃገረዶች ሳዱላቸውን አሳመሩ፡፡ አደስ ተቀቡ፡፡ እንሶስላ ሞቁ፡፡ ወንዝ ወረዱ፡፡ ቄጤማ ለቀሙ፡፡ ፀአዳ ልብሳቸውን ለብሰው፣ አሽንክታባቸውን አጥልቀው፣ ‹አበባዬ ሆይ - ለምለም› በማለት ተሰብስበው ብቅ አሉ - እንደ ጮራይቱ፡፡ የወርሀ መስከረም ብሩህ ተስፋና ስሜት በምድሪቱ አስተጋባ፡፡ ጠፍ እያለ መጣ ምድሩ፡፡ ወንዙም እየጠራ፡፡ ኩል መሰለ ሰማዩ፡፡ ሜዳው፣ ጋራው፣ ሸንተረሩ ወርቃማ የአደይ አበባ ካባ ለበሰ፡፡ ደመራ ተደመረ፡፡ ተቀጣጠለ ችቦ፡፡ ‹ኢዮሃ አበባዬ - መስከረም ጠባዬ› ተባለ፡፡››
ይህ ሥዕላዊ ሐተታ ደራሲው በዓሉ ግርማ ከ38 ዓመት በፊት፣ በ1972 ዓ.ም. ባሳተመው ‹‹ደራሲው›› በተሰኘው ልቦለዱ የመስከረምን ድባብ የገለፀበት ነበር፡፡ አዲሱ ዓመት በመጣ ቁጥር  የሚታወስ ነው፡፡
የዘንድሮውን 2010 ዓመት አቀባበል ከወትሮው የተለየ ነበር፡፡ የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት ከነሐሴ 26 ቀን 2009 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ ዋዜማው ጳጉሜን 5 ቀን ድረስ በልዩ ልዩ ስያሜዎችና መሪ ቃላት ተከብሮ አልፏል፡፡ በቅድሚያ ‹‹እኛ ኢትዮጵያውያን የጥቁር ሕዝቦች ተምሳሌት ነን›› የሚል መሪ ቃል የነበረውና መጨረሻ ላይ  ‹‹መጪው ዘመን ለኢትዮጵያ ከፍታ ነው›› በሚል የተከበረው ‹‹የኢትዮጵያ ቀን›› የአሠርቱ ቀናት ማሠሪያ መቋጫ ነበር፡፡
ዩኔስኮ (የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሳይንስ የባህል ድርጅት)  ልዩ ስለሆነው የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር፣ አዲሱ ዓመት ዘመን የሚለወጥበት ንጋት 12 ሰዓት ላይ እንጂ እንደ ምዕራባውያን እኩለ ሌሊት (6 ሰዓት) ስላለመሆኑ፣ ያመቱ መነሻ መስከረም 1 ቅዱስ ዮሐንስ- ዕለተ ዮሐንስ መባሉንና ሌሎች የቀመር ጓዞችን የያዘውን ጥንታዊ የባሕረ ሐሳብ ብራናን (መጽሐፍ) በዓለም ጽሑፍ ቅርስነት ለመመዝገብ በሚመክርበት ጊዜ ላይ ተደርሶ፣ ሚዲያዎችና የሚመለከታቸው አካላት ያለዕውቀት ቅርሱንና ውርሱን እየጣሉት ይገኛሉ፡፡
ከኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ ጋር የማይተዋወቁት፣ እኩለ ሌሊት ላይ ‹‹አዲስ ዓመት ገባ›› እያሉ ማደናገራቸውን ዓመት ዓመት መቀጠላቸውን ሃይ የሚልም ጠፍቷል፡፡ አዲሱን 2010 ዓ.ም. ለመቀበል በዋዜማው ጳጉሜን 5 ቀን 2009 ዓ.ም. በሚሌኒየም አዳራሽ የኢትዮጵያ ቀንና የአሥሩ ቀናት አከባበር ማጠቃለያ ጭምር ሲከበር፣ ከባሕረ ሐሳብ ጋር የማይተዋወቁት ‹‹አርቲስቶቹ›› እኩለ ሌሊት ላይ አዲሱ ዓመት ያለ ዕውቀት በድፍረት ‹‹ገባ›› ብለዋል፡፡ ርችትም ተተኩሷል፡፡ እነርሱን የተከተለው በአዲስ አበባ በሚገኝ አንድ የሬዲዮ ጣቢያም ‹‹የራሷን የቀን አቆጣጠር የምትከተለው ኢትዮጵያ፣ የ2010 አዲስ ዓመቷን እኩለ ለሊት 6:00 ሰዓት ላይ ተቀብላለች፤›› ብሎ በድምፅም በጽሑፍም አስፍሮታል፡፡ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት አዲሱ ዓመት የሚገባው የገባው ማለዳ 12 ሰዓት መሆኑን ለማብሰር እንደሁሌው 21 ጊዜ መድፉን ተኩሷል፡፡
የሚሌኒየሙ ነገር
ፕሬዚዳንት ሙላቱ ተሾመ (ዶ/ር)፣ የ2010 ዓ.ም. አዲስ ዓመት አቀባበልን አስመልክቶ በዋዜማው ጳጉሜን 5 ቀን በብሔራዊ ቤተመንግሥት መልዕክታቸውን ሲያስተላልፉ፣ ኢትዮጵያ ‹‹ሁለተኛውን ሚሌኒየም ከተቀበለች 10 ዓመት›› እንደሆናት ሲገልጹ፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በሚሌኒየም አዳራሽ በዋዜማው በተዘጋጀው መሰናዶ ዓመቱ በሦስተኛው የኢትዮጵያ ሚሌኒየም ላይ እንደሚገኝ እንዲህ አውስተዋል፡፡
‹‹ሦስተኛው ሚሌኒየም ከተጀመረ አሥረኛ ዓመት ለሆነው የዘንድሮው የዘመን መለወጫ በዓል እንኳን አደረሳችሁ››፡፡ የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ኃላፊ ሚኒስትር ነገሪ ሌንጮ (ዶ/ር) በበኩላቸው፣ ‹‹ሦስተኛው ሚሌኒየም ከገባበት 2000 ዓ.ም. ጀምሮ…›› ብለው 10 ዓመት 2009 ዓ.ም. እንዳበቃ ተናግረዋል፡፡ ሦስቱም ርዕሰ ብሔሩና ርዕሰ መስተዳድሩ ከሚኒስትሩ ጋር ሦስት ዓይነት መረጃዎችን አስተላልፈዋል፡፡  ነገር ግን ከኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ አንፃር ትክክሉ የጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም አገላለጽ ነው፡፡ ፕሬዚዳንቱ ያመለከቱት ሁለተኛው የኢትዮጵያ ሚሌኒየም የገባው ግን በ1001 ዓ.ም. ከአንድ ሺሕ ዓመት በፊት ነበር፡፡
ትንሣኤ ያገኘው የእንግጫ ነቀላና የከሴ አጨዳ
እንግጫ የሣር ዓይነት ነው፡፡ በአዲስ ዓመት ዋዜማ ልጃገረዶች መስክ ወርደው የሚነቅሉት ነው፡፡ የእንቁጣጣሽ ብሥራት ነጋሪ ነው፡፡ በዘመን መለወጫ ዋዜማ እንግጫ ሳር በልጆች እየተነቀለ እንደቋጨራ እየተጎነጎነ ጣራ ላይ ተወርውሮ ያድርና ጠዋት ላይ ለዘመን መለወጫ እየተጎነጎነ ራስ ላይ፣ ቡሃቃ አንገት ላይና ሌማት ክዳን ላይ ይታሰራል፡፡ ቡሃቃ እና ሌማት ላይ የመታሰሩ ምልክትነት ለረድኤትና ለበረከት ሲባል የሚደረግ ነው፡፡
የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን ባሳተመው ‹‹በሰሜን ሸዋ በምሥራቅና ምዕራብ ጎጃም ዞኖች የተመዘገቡ የኢንታጀብል ባህላዊ ቅርሶች›› መድበል ላይ እንደተገለጸው፣ እንግጫ ነቀላ ዘመን ሲለወጥ የሚከወን ባህላዊ ሥራት ነው፡፡ በዋዜማው ያላገቡ ሴቶች ወደ መስክ ወርደው እንግጫ ይቆርጣሉ፡፡ ምሽቱን ደግሞ እንግጫውን ሲጎነጉኑ ይቆያሉ፡፡ ሲነጋ ደግሞ በጠዋት ተጠራርተው በመሰባሰብ በየሰው ቤት እየዞሩ የተጎነጎነው እንግጫ ከቤቱ ምሰሶ ላይ ያስራሉ፡፡
እስከ ዓምና ድረስ በከተሞች አካባቢ እንግጫ ነቀላው እየቀረ አበባዮሽ የሚለው ጨዋታ በመስፋፋት ላይ ይገኛል፡፡ የጎጃም ኅብረተሰብ ነባሩ ትውፊት በከተሞች ቀረብን፣ ተረት ሊሆንብን ነው የሚለው አባባል የሚቀይር ድርጊት በ2010 ዓ.ም. ዋዜማ አስተናግደዋል፡፡
በምሥራቅ ጎጃም ዞን ባህልና ቱሪዝም መምሪያ አማካይነት ነባሩ የእንግጫ ነቀላና የከሴ አጨዳ የልጃገረዶች ባህላዊ ክዋኔ  በደብረ ማርቆስ ከተማ በንጉሥ ተክለ ሃይማኖት አደባባይ ጳጉሜን 4 ቀን 2009 ዓ.ም. በታላቅ ሥነ ሥርዓት አከናውነዋል፡፡
የዞኑ ባህልና ቱሪዝም መምሪያ ኃላፊ ወ/ሮ ውድ ዓለም አልማው፣ በዞኑ በርካታ የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ ቅርሶች ቢኖሩም ጠብቆና ተንከባክቦ ለትውልድ ከማስተላለፍ ረገድ ውስንነት እንዳለ አመልክተዋል፡፡ ለዚህም አንዱ ማሳያ ብለው የጠቀሱት ከነሐሴ አጋማሽ ጀምሮ የሚከበረው የእንግጫ ነቀላና የከሴ አጨዳ ባህል ከጥቂት የገጠር ቀበሌዎች በስተቀር እየተረሳ መምጣቱን ነው።
እንደሳቸው አገላለጽ፣ የእንግጫ ለቀማና የከሴ አጨዳ ክዋኔዎች እስከ መስከረም አንድ ድረስ ጎረምሶችና ልጃገረዶች ተሰባስበው ልዩ ልዩ ዘፈኖችን በመዝፈን በየቤቱ እየተዘዋወሩ ለአዲሱ ዓመት የእንኳን አደረሳችሁ መልክት የሚያስተላልፉባቸው ናቸው። ኢዜአ በዘገበው ገለፃቸውም፣ እንግጫ ለቀማ በወንድ ወጣቶች የሚከወን ሲሆን፣ ከሴ ደግሞ በልጃገረዶች ታጭዶ ከአደይ አበባ ጋር አብሮ ተጎንጉኖ በጭፈራ ታጅቦ ለኅብረተሰቡ የሚሰጥበት ክዋኔ ነው።
የአዲስ ዓመት የምሥራች ምልክት የሆነው እንግጫ ነቀላው በዜማ የሚታጀብ ነው፡፡ 
‹‹እቴ አበባዬ ነሽ
አደይ ተክለሻል
አደይ ተቀምጠሻል
ባሶና ሊበን
አዋጋው ብለሻል
ቦሶና ሊበን
ምነው ማዋጋትሽ
አንዱ አይበቃም ወይ››
በዚህ ጊዜ ወንዶች ደግሞ ያዘጋጁትን ዳቦት (የችቦ ስም) በእሳት ለኩሰው እያበሩ በመምጣት እንግጫ ለሚጎነጉኑት ሴቶች ያበሩላቸዋል፡፡ ዳቦታቸውን እያበሩ ወደ ሴቶቹ በሚያመሩበት ጊዜ የሚያዜሙት ዜማ አላቸው፡፡
‹‹ኢዮሃ ኢዮሃ
የቅዱስ ዮሐንስ
የመስቀል የመስቀል
አሰፉልኝ ሱሪ
ኢዮሃ›› በማለት ያዜማሉ፡፡
ልጃገረዶቹ ወደየሰው ቤት ሲሄዱ ሎሚ ይሰጣቸው የነበረ ሲሆን፣ አሁን ላይ ግን የእንግጫው ሴቶች ራሳቸው ‹‹እንኳን አደረሳችሁ›› እያሉ ሎሚ ሲሰጡ ገንዘብ ይሰጣቸዋል ይላል የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን መድበል፡፡
የዘመን አዋጅ
መስከረም አንድ ቀን ያለው ልዩ ነገር የዘመኑን መለወጥ አስመልክቶ የባሕረ ሐሳብ አዋጁ ይነገራል፡፡ በዓመቱ ውስጥ በዓል የሚውልበት፣ ጾም የሚገባባትን ቀን መምህራኑ እያሰሉ ይናገሩታል፡፡ ዓመቱን በፀሐይና በጨረቃ፣ በዓመተ ዓለም ለምዕመናኑ ይገልጹታል፡፡ ማህሌቱ ካበቃ በኋላ መምህሩ ካባ ደርቦ መስቀል ይዞ ዘመኑን ያውጃል፣ የባሕረ ሐሳቡን ጥንተ ታሪክ ይናገራል፡፡ የዘንድሮው አዲስ ዓመት 2010 ዓ.ም.  በአራት ዓመቱ የሚመላለሰውና ‹‹ዐውደ ጳጉሜን››/ ‹‹ዐውደ ወንጌላውያን›› የሚባለው ሁለተኛ ዓመቱን ይዟል፡፡  2010 ለ4 ተካፍሎ 502 ደርሶ ቀሪው 2 መሆኑን ልብ ይሏል፡፡ ይህም በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ትውፊት ዘመኑ የማርቆስ መሆኑ ያመለክታል፡፡ (1 ከቀረ ማቴዎስ፣ 3 ከቀረ ሉቃስ፣ እኩል ከሆነ ዮሐንስ ይሆናል፡፡ ዘንድሮ የዓለም ፍጥረት መነሻ በሆነው በዓመተ ዓለም ሲቆጠር 7510 ዓመተ ዓለም መሆኑና ስምንተኛው ሺሕ ከገባ 509 ዓመት ማለፉንና 510ኛ ዓመት ላይ መገኘቱን ስሌቱ ያሳያል፡፡
እንቁጣጣሽ በምን ወቅት ላይ ትገኛለች?
መስከረም 1 በክረምት ውስጥ የምትገኝ ያመት መነሻ ናት፡፡ ሰኔ 26 ቀን የገባው ክረምት የሚወጣው መስከረም 25 ቀን ላይ ነው፡፡ የስድስተኛው ምታመት የነገረ መለኮት ሊቁ (ቲኦሎጊያን)፣ መዝሙረኛውና ዜማ ቀማሪው ቅዱስ ያሬድ በመጽሐፈ ድጓው ‹‹ኀለፈ ክረምቱ ጸገዩ ጽጌያት ቆመ በረከት!›› - ክረምቱ አለፈ አበቦችም ፈኩ፣ በረከትም ቆመ ይለናል፡፡
የዛሬው ቀን መስከረም 3 ቀን 2010 ዓ.ም. በክረምት ውስጥ ይገኛል፡፡  እንደ ቅዱስ ያሬድ አመዳደብ፣ በውስጡም ልዩ ልዩ ንኡሳን ክፍሎች አሉት፡፡ ከነሱም መካከል የነሐሴ መጨረሻና የጳጉሜን ሳምንት ‹‹ጎሕ፣ ጽባሕ››- ወጋገን፣ ንጋት ይለዋል፡፡ ይህም ያዲስ ዘመን መስከረም የሚጠባበት ጊዜ መድረሱን አመላካች ነው፡፡
ሌላው ንኡስ ክፍል ከዓመት አውራ መነሻ (ርእሰ ዐውደ ዓመት) መስከረም 1 ቀን እስከ መስከረም 7 (8) ቀን ያለው ‹‹ዮሐንስ›› ሲባል፣ ከመስከረም 9 እስከ 15 ዘመነ ፍሬ ይባላል፡፡ ‹‹ዮሐንስ›› የሚለው ቃል የተወሰደው በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ከሚገኘውና ኢየሱስ ክርስቶስን ካጠመቀው የዘካርያስ ልጅ ዮሐንስ ነው፡፡
መስከረም 1 ቀን ቅዱስ ዮሐንስ፣ ዕለተ ዮሐንስ መባሉ በተምሳሌታዊ ፍች የመጣ ነው፡፡ ከአሮጌው ብሉይ ኪዳን ወደ ሐዲስ ኪዳን፣ ወደ ዓመተ ምሕረት መሸጋገሪያ ላይ የመጣው መንገድ ጠራጊው ዮሐንስ ስለሆነ፤ ባህሉ/ ትውፊቱ ካሮጌው ዓመት ወዳዲሱ መሸጋገሪያዋን ዕለት፣ መስከረም 1 ቀንን በዘይቤ ‹‹ቅዱስ ዮሐንስ›› ‹‹ዕለተ ዮሐንስ›› እያለ ይጠራዋል፡፡ ከጥንት እስከ ዛሬ ባገልግሎት ላይ ይገኛል፡፡ ዩኔስኮ የባሕረ ሐሳባችሁን ‹‹ቅዱስ ዮሐንስ›› አውቄዋለሁ፣ አክብሬዋለሁ ሲል እዚህ ግን ቦታ እያጣ ነው፡፡

ሁለት ሺሕ አሥር እንዴት ገባ? በ‹‹ኢትዮጵያ ቀን›› ኢትዮጵያ በማታውቀው ከሌሊቱ 6 ሰዓት አዲሱ ዓመት ‹‹ገባ›› ተብሏል

  • በ‹‹ኢትዮጵያ ቀን›› ኢትዮጵያ በማታውቀው ከሌሊቱ 6 ሰዓት አዲሱ ዓመት ‹‹ገባ›› ተብሏል
  • በሚሌኒየም ስሌት መደነጋገሩ ቀጥሏል
  • https://www.ethiopianreporter.com
 13 Sep, 2017 (3/1/10)
በሔኖክ ያሬድ
‹‹መስከረም ጠባ፡፡ የመስከረም ጮራ ዕንቁጣጣሽ ብላ ተግ አለች፡፡ ልጃገረዶች ሳዱላቸውን አሳመሩ፡፡ አደስ ተቀቡ፡፡ እንሶስላ ሞቁ፡፡ ወንዝ ወረዱ፡፡ ቄጤማ ለቀሙ፡፡ ፀአዳ ልብሳቸውን ለብሰው፣ አሽንክታባቸውን አጥልቀው፣ ‹አበባዬ ሆይ - ለምለም› በማለት ተሰብስበው ብቅ አሉ - እንደ ጮራይቱ፡፡ የወርሀ መስከረም ብሩህ ተስፋና ስሜት በምድሪቱ አስተጋባ፡፡ ጠፍ እያለ መጣ ምድሩ፡፡ ወንዙም እየጠራ፡፡ ኩል መሰለ ሰማዩ፡፡ ሜዳው፣ ጋራው፣ ሸንተረሩ ወርቃማ የአደይ አበባ ካባ ለበሰ፡፡ ደመራ ተደመረ፡፡ ተቀጣጠለ ችቦ፡፡ ‹ኢዮሃ አበባዬ - መስከረም ጠባዬ› ተባለ፡፡››
ይህ ሥዕላዊ ሐተታ ደራሲው በዓሉ ግርማ ከ38 ዓመት በፊት፣ በ1972 ዓ.ም. ባሳተመው ‹‹ደራሲው›› በተሰኘው ልቦለዱ የመስከረምን ድባብ የገለፀበት ነበር፡፡ አዲሱ ዓመት በመጣ ቁጥር  የሚታወስ ነው፡፡
የዘንድሮውን 2010 ዓመት አቀባበል ከወትሮው የተለየ ነበር፡፡ የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት ከነሐሴ 26 ቀን 2009 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ ዋዜማው ጳጉሜን 5 ቀን ድረስ በልዩ ልዩ ስያሜዎችና መሪ ቃላት ተከብሮ አልፏል፡፡ በቅድሚያ ‹‹እኛ ኢትዮጵያውያን የጥቁር ሕዝቦች ተምሳሌት ነን›› የሚል መሪ ቃል የነበረውና መጨረሻ ላይ  ‹‹መጪው ዘመን ለኢትዮጵያ ከፍታ ነው›› በሚል የተከበረው ‹‹የኢትዮጵያ ቀን›› የአሠርቱ ቀናት ማሠሪያ መቋጫ ነበር፡፡
ዩኔስኮ (የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሳይንስ የባህል ድርጅት)  ልዩ ስለሆነው የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር፣ አዲሱ ዓመት ዘመን የሚለወጥበት ንጋት 12 ሰዓት ላይ እንጂ እንደ ምዕራባውያን እኩለ ሌሊት (6 ሰዓት) ስላለመሆኑ፣ ያመቱ መነሻ መስከረም 1 ቅዱስ ዮሐንስ- ዕለተ ዮሐንስ መባሉንና ሌሎች የቀመር ጓዞችን የያዘውን ጥንታዊ የባሕረ ሐሳብ ብራናን (መጽሐፍ) በዓለም ጽሑፍ ቅርስነት ለመመዝገብ በሚመክርበት ጊዜ ላይ ተደርሶ፣ ሚዲያዎችና የሚመለከታቸው አካላት ያለዕውቀት ቅርሱንና ውርሱን እየጣሉት ይገኛሉ፡፡
ከኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ ጋር የማይተዋወቁት፣ እኩለ ሌሊት ላይ ‹‹አዲስ ዓመት ገባ›› እያሉ ማደናገራቸውን ዓመት ዓመት መቀጠላቸውን ሃይ የሚልም ጠፍቷል፡፡ አዲሱን 2010 ዓ.ም. ለመቀበል በዋዜማው ጳጉሜን 5 ቀን 2009 ዓ.ም. በሚሌኒየም አዳራሽ የኢትዮጵያ ቀንና የአሥሩ ቀናት አከባበር ማጠቃለያ ጭምር ሲከበር፣ ከባሕረ ሐሳብ ጋር የማይተዋወቁት ‹‹አርቲስቶቹ›› እኩለ ሌሊት ላይ አዲሱ ዓመት ያለ ዕውቀት በድፍረት ‹‹ገባ›› ብለዋል፡፡ ርችትም ተተኩሷል፡፡ እነርሱን የተከተለው በአዲስ አበባ በሚገኝ አንድ የሬዲዮ ጣቢያም ‹‹የራሷን የቀን አቆጣጠር የምትከተለው ኢትዮጵያ፣ የ2010 አዲስ ዓመቷን እኩለ ለሊት 6:00 ሰዓት ላይ ተቀብላለች፤›› ብሎ በድምፅም በጽሑፍም አስፍሮታል፡፡ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት አዲሱ ዓመት የሚገባው የገባው ማለዳ 12 ሰዓት መሆኑን ለማብሰር እንደሁሌው 21 ጊዜ መድፉን ተኩሷል፡፡
የሚሌኒየሙ ነገር
ፕሬዚዳንት ሙላቱ ተሾመ (ዶ/ር)፣ የ2010 ዓ.ም. አዲስ ዓመት አቀባበልን አስመልክቶ በዋዜማው ጳጉሜን 5 ቀን በብሔራዊ ቤተመንግሥት መልዕክታቸውን ሲያስተላልፉ፣ ኢትዮጵያ ‹‹ሁለተኛውን ሚሌኒየም ከተቀበለች 10 ዓመት›› እንደሆናት ሲገልጹ፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በሚሌኒየም አዳራሽ በዋዜማው በተዘጋጀው መሰናዶ ዓመቱ በሦስተኛው የኢትዮጵያ ሚሌኒየም ላይ እንደሚገኝ እንዲህ አውስተዋል፡፡
‹‹ሦስተኛው ሚሌኒየም ከተጀመረ አሥረኛ ዓመት ለሆነው የዘንድሮው የዘመን መለወጫ በዓል እንኳን አደረሳችሁ››፡፡ የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ኃላፊ ሚኒስትር ነገሪ ሌንጮ (ዶ/ር) በበኩላቸው፣ ‹‹ሦስተኛው ሚሌኒየም ከገባበት 2000 ዓ.ም. ጀምሮ…›› ብለው 10 ዓመት 2009 ዓ.ም. እንዳበቃ ተናግረዋል፡፡ ሦስቱም ርዕሰ ብሔሩና ርዕሰ መስተዳድሩ ከሚኒስትሩ ጋር ሦስት ዓይነት መረጃዎችን አስተላልፈዋል፡፡  ነገር ግን ከኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ አንፃር ትክክሉ የጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም አገላለጽ ነው፡፡ ፕሬዚዳንቱ ያመለከቱት ሁለተኛው የኢትዮጵያ ሚሌኒየም የገባው ግን በ1001 ዓ.ም. ከአንድ ሺሕ ዓመት በፊት ነበር፡፡

ትንሣኤ ያገኘው የእንግጫ ነቀላና የከሴ አጨዳ
እንግጫ የሣር ዓይነት ነው፡፡ በአዲስ ዓመት ዋዜማ ልጃገረዶች መስክ ወርደው የሚነቅሉት ነው፡፡ የእንቁጣጣሽ ብሥራት ነጋሪ ነው፡፡ በዘመን መለወጫ ዋዜማ እንግጫ ሳር በልጆች እየተነቀለ እንደቋጨራ እየተጎነጎነ ጣራ ላይ ተወርውሮ ያድርና ጠዋት ላይ ለዘመን መለወጫ እየተጎነጎነ ራስ ላይ፣ ቡሃቃ አንገት ላይና ሌማት ክዳን ላይ ይታሰራል፡፡ ቡሃቃ እና ሌማት ላይ የመታሰሩ ምልክትነት ለረድኤትና ለበረከት ሲባል የሚደረግ ነው፡፡
የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን ባሳተመው ‹‹በሰሜን ሸዋ በምሥራቅና ምዕራብ ጎጃም ዞኖች የተመዘገቡ የኢንታጀብል ባህላዊ ቅርሶች›› መድበል ላይ እንደተገለጸው፣ እንግጫ ነቀላ ዘመን ሲለወጥ የሚከወን ባህላዊ ሥራት ነው፡፡ በዋዜማው ያላገቡ ሴቶች ወደ መስክ ወርደው እንግጫ ይቆርጣሉ፡፡ ምሽቱን ደግሞ እንግጫውን ሲጎነጉኑ ይቆያሉ፡፡ ሲነጋ ደግሞ በጠዋት ተጠራርተው በመሰባሰብ በየሰው ቤት እየዞሩ የተጎነጎነው እንግጫ ከቤቱ ምሰሶ ላይ ያስራሉ፡፡
እስከ ዓምና ድረስ በከተሞች አካባቢ እንግጫ ነቀላው እየቀረ አበባዮሽ የሚለው ጨዋታ በመስፋፋት ላይ ይገኛል፡፡ የጎጃም ኅብረተሰብ ነባሩ ትውፊት በከተሞች ቀረብን፣ ተረት ሊሆንብን ነው የሚለው አባባል የሚቀይር ድርጊት በ2010 ዓ.ም. ዋዜማ አስተናግደዋል፡፡
በምሥራቅ ጎጃም ዞን ባህልና ቱሪዝም መምሪያ አማካይነት ነባሩ የእንግጫ ነቀላና የከሴ አጨዳ የልጃገረዶች ባህላዊ ክዋኔ  በደብረ ማርቆስ ከተማ በንጉሥ ተክለ ሃይማኖት አደባባይ ጳጉሜን 4 ቀን 2009 ዓ.ም. በታላቅ ሥነ ሥርዓት አከናውነዋል፡፡
የዞኑ ባህልና ቱሪዝም መምሪያ ኃላፊ ወ/ሮ ውድ ዓለም አልማው፣ በዞኑ በርካታ የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ ቅርሶች ቢኖሩም ጠብቆና ተንከባክቦ ለትውልድ ከማስተላለፍ ረገድ ውስንነት እንዳለ አመልክተዋል፡፡ ለዚህም አንዱ ማሳያ ብለው የጠቀሱት ከነሐሴ አጋማሽ ጀምሮ የሚከበረው የእንግጫ ነቀላና የከሴ አጨዳ ባህል ከጥቂት የገጠር ቀበሌዎች በስተቀር እየተረሳ መምጣቱን ነው።
እንደሳቸው አገላለጽ፣ የእንግጫ ለቀማና የከሴ አጨዳ ክዋኔዎች እስከ መስከረም አንድ ድረስ ጎረምሶችና ልጃገረዶች ተሰባስበው ልዩ ልዩ ዘፈኖችን በመዝፈን በየቤቱ እየተዘዋወሩ ለአዲሱ ዓመት የእንኳን አደረሳችሁ መልክት የሚያስተላልፉባቸው ናቸው። ኢዜአ በዘገበው ገለፃቸውም፣ እንግጫ ለቀማ በወንድ ወጣቶች የሚከወን ሲሆን፣ ከሴ ደግሞ በልጃገረዶች ታጭዶ ከአደይ አበባ ጋር አብሮ ተጎንጉኖ በጭፈራ ታጅቦ ለኅብረተሰቡ የሚሰጥበት ክዋኔ ነው።
የአዲስ ዓመት የምሥራች ምልክት የሆነው እንግጫ ነቀላው በዜማ የሚታጀብ ነው፡፡ 
‹‹እቴ አበባዬ ነሽ
አደይ ተክለሻል
አደይ ተቀምጠሻል
ባሶና ሊበን
አዋጋው ብለሻል
ቦሶና ሊበን
ምነው ማዋጋትሽ
አንዱ አይበቃም ወይ››
በዚህ ጊዜ ወንዶች ደግሞ ያዘጋጁትን ዳቦት (የችቦ ስም) በእሳት ለኩሰው እያበሩ በመምጣት እንግጫ ለሚጎነጉኑት ሴቶች ያበሩላቸዋል፡፡ ዳቦታቸውን እያበሩ ወደ ሴቶቹ በሚያመሩበት ጊዜ የሚያዜሙት ዜማ አላቸው፡፡
‹‹ኢዮሃ ኢዮሃ
የቅዱስ ዮሐንስ
የመስቀል የመስቀል
አሰፉልኝ ሱሪ
ኢዮሃ›› በማለት ያዜማሉ፡፡
ልጃገረዶቹ ወደየሰው ቤት ሲሄዱ ሎሚ ይሰጣቸው የነበረ ሲሆን፣ አሁን ላይ ግን የእንግጫው ሴቶች ራሳቸው ‹‹እንኳን አደረሳችሁ›› እያሉ ሎሚ ሲሰጡ ገንዘብ ይሰጣቸዋል ይላል የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን መድበል፡፡
የዘመን አዋጅ
መስከረም አንድ ቀን ያለው ልዩ ነገር የዘመኑን መለወጥ አስመልክቶ የባሕረ ሐሳብ አዋጁ ይነገራል፡፡ በዓመቱ ውስጥ በዓል የሚውልበት፣ ጾም የሚገባባትን ቀን መምህራኑ እያሰሉ ይናገሩታል፡፡ ዓመቱን በፀሐይና በጨረቃ፣ በዓመተ ዓለም ለምዕመናኑ ይገልጹታል፡፡ ማህሌቱ ካበቃ በኋላ መምህሩ ካባ ደርቦ መስቀል ይዞ ዘመኑን ያውጃል፣ የባሕረ ሐሳቡን ጥንተ ታሪክ ይናገራል፡፡ የዘንድሮው አዲስ ዓመት 2010 ዓ.ም.  በአራት ዓመቱ የሚመላለሰውና ‹‹ዐውደ ጳጉሜን››/ ‹‹ዐውደ ወንጌላውያን›› የሚባለው ሁለተኛ ዓመቱን ይዟል፡፡  2010 ለ4 ተካፍሎ 502 ደርሶ ቀሪው 2 መሆኑን ልብ ይሏል፡፡ ይህም በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ትውፊት ዘመኑ የማርቆስ መሆኑ ያመለክታል፡፡ (1 ከቀረ ማቴዎስ፣ 3 ከቀረ ሉቃስ፣ እኩል ከሆነ ዮሐንስ ይሆናል፡፡ ዘንድሮ የዓለም ፍጥረት መነሻ በሆነው በዓመተ ዓለም ሲቆጠር 7510 ዓመተ ዓለም መሆኑና ስምንተኛው ሺሕ ከገባ 509 ዓመት ማለፉንና 510ኛ ዓመት ላይ መገኘቱን ስሌቱ ያሳያል፡፡
እንቁጣጣሽ በምን ወቅት ላይ ትገኛለች?
መስከረም 1 በክረምት ውስጥ የምትገኝ ያመት መነሻ ናት፡፡ ሰኔ 26 ቀን የገባው ክረምት የሚወጣው መስከረም 25 ቀን ላይ ነው፡፡ የስድስተኛው ምታመት የነገረ መለኮት ሊቁ (ቲኦሎጊያን)፣ መዝሙረኛውና ዜማ ቀማሪው ቅዱስ ያሬድ በመጽሐፈ ድጓው ‹‹ኀለፈ ክረምቱ ጸገዩ ጽጌያት ቆመ በረከት!›› - ክረምቱ አለፈ አበቦችም ፈኩ፣ በረከትም ቆመ ይለናል፡፡
የዛሬው ቀን መስከረም 3 ቀን 2010 ዓ.ም. በክረምት ውስጥ ይገኛል፡፡  እንደ ቅዱስ ያሬድ አመዳደብ፣ በውስጡም ልዩ ልዩ ንኡሳን ክፍሎች አሉት፡፡ ከነሱም መካከል የነሐሴ መጨረሻና የጳጉሜን ሳምንት ‹‹ጎሕ፣ ጽባሕ››- ወጋገን፣ ንጋት ይለዋል፡፡ ይህም ያዲስ ዘመን መስከረም የሚጠባበት ጊዜ መድረሱን አመላካች ነው፡፡
ሌላው ንኡስ ክፍል ከዓመት አውራ መነሻ (ርእሰ ዐውደ ዓመት) መስከረም 1 ቀን እስከ መስከረም 7 (8) ቀን ያለው ‹‹ዮሐንስ›› ሲባል፣ ከመስከረም 9 እስከ 15 ዘመነ ፍሬ ይባላል፡፡ ‹‹ዮሐንስ›› የሚለው ቃል የተወሰደው በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ከሚገኘውና ኢየሱስ ክርስቶስን ካጠመቀው የዘካርያስ ልጅ ዮሐንስ ነው፡፡
መስከረም 1 ቀን ቅዱስ ዮሐንስ፣ ዕለተ ዮሐንስ መባሉ በተምሳሌታዊ ፍች የመጣ ነው፡፡ ከአሮጌው ብሉይ ኪዳን ወደ ሐዲስ ኪዳን፣ ወደ ዓመተ ምሕረት መሸጋገሪያ ላይ የመጣው መንገድ ጠራጊው ዮሐንስ ስለሆነ፤ ባህሉ/ ትውፊቱ ካሮጌው ዓመት ወዳዲሱ መሸጋገሪያዋን ዕለት፣ መስከረም 1 ቀንን በዘይቤ ‹‹ቅዱስ ዮሐንስ›› ‹‹ዕለተ ዮሐንስ›› እያለ ይጠራዋል፡፡ ከጥንት እስከ ዛሬ ባገልግሎት ላይ ይገኛል፡፡ ዩኔስኮ የባሕረ ሐሳባችሁን ‹‹ቅዱስ ዮሐንስ›› አውቄዋለሁ፣ አክብሬዋለሁ ሲል እዚህ ግን ቦታ እያጣ ነው፡፡

መስከረም 5- የኢትዮጵያ ንጉሥ [1501-1533] ልብነ ድንግል አረፈ

በዚችም ቀን (መስከረም 5) እግዚአብሔርን የሚወድ፣ ሃይማኖቱ የቀና ደግ ጻድቅ የኢትዮጵያ ንጉሥ [1501-1533] ልብነ ድንግል አረፈ። በረከቱ ከኛ ጋራ ትኑር ለዘላለሙ አሜን።
 ስንክሳር ዘመስከረም ፭።
- On this day also is commemorated Lebna Dengel, or Dawit (David) II Wanag Sagad,
King of Ethiopia from Aug. 15, 1508, to Sept. 2, 1540. [Julian Calendar]
Glory be to God Who is glorified in His Saints. Amen.

Friday, July 21, 2017

ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴና የአፍሪካ አንድነት



በሔኖክ ያሬድ
‹‹ሐምሌ ሐምሌ ሐምሌ 16 ተወለደ ጠቅል›› ከ42 ዓመታት በፊት የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን ልደት አስመልክቶ የሚዜም ነበር፡፡ በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ከብሔራዊ በዓላት አንዱ ሆኖ መሥሪያ ቤቶች ሁሉ ዝግ የሚሆኑበት ንጉሠ ነገሥቱ በሐረርጌ ኤጀርሳ ጎሮ ሐምሌ 16 ቀን መወለዳቸውን በማመልከት ነበር፡፡
ለስድስት አሠርታት ግድም (ከ1909 እስከ 1967 ዓ.ም.) ከአልጋ ወራሽ ተፈሪ መኰንንነት እስከ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴነት ኢትዮጵያን የመሩት አፄ ኃይለ ሥላሴ በአፍሪካ አንድነት መሥራችነትና አባትነትም ይታወቃሉ፡፡ ከ16 ዓመታት በፊት አፍሪካ አንድነት ድርጅትን (አአድ) የተካው የአፍሪካ ኅብረት በቅርቡ ባካሄደው 29ኛው የመሪዎች ጉባኤ በአዲስ አበባ በሚገኘው የኅብረቱ ጽሕፈት ቤት ሐውልታቸው እንዲቆም መወሰኑ ይታወሳል፡፡  
ከዓመታት በፊት የጋናው ፕሬዚዳንት ለነበሩት ክዋሜ ንኩሩማ ብቻ ሐውልት መቆሙ በተለያዩ መልክ ትችት ሲቀርብበት የነበረው ኅብረቱ ለተነሳበት ጥያቄ ዘንድሮ ምላሹን ሰጥቷል፡፡  
‹‹የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አባት››
ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ (ቀኃሥ) በ1955 ዓ.ም. የአአድ መሥራችና አባቱም የሆኑለት ከድርጅቱ ዋናዎቹ አንቀሳቃሾች አንዱ እንደነበሩ ምስክርነት የሰጠው የጋናው ዘጋኔያን ታይምስ በጁላይ 24፣ 1972 (ሐምሌ 17 ቀን 19614 ዓ.ም.) ዕትሙ ነበር፡፡
የናይጄሪያው ሳንዴይ ኦብዘርቨር ቀኃሥ 80ኛ ዓመታቸውን ባከበሩበት ሐምሌ 16 ቀን 1964 ዓ.ም. (ጁላይ 23፣ 1972) ባወጣው ዕትሙ ‹‹የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አባት ኢትዮጵያዊው ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ›› (Haile Selassie I of Ethiopia: Father of The O.A.U.) በሚል ርዕስ ሐተታ አውጥቶ ነበር፡፡
እንደ ሰንዴይ ኦብዘርቨር አገላለጽ፣ ቀኃሥ ስለ አፍሪካ ያላቸው ውጥን እጅግ በጣም የተዋጣና የተቃና መሆኑን ጠቅሶ፣ አዲስ አበባ ‹‹የፓን አፍሪካን መዲና›› (የአፍሪካ አንድነት ከተማ) ለመባል የበቃችበትን ምክንያት አስታውሶ ነበር፡፡
‹‹የዚህ ምክንያት አስቀድሞ የአፍሪካ አገሮች በሞላ የተገኙበትና እንዲሁም ጊዜያዊ ጽሕፈት ቤት ለማቋቋም ውሳኔ የተላለፈበት የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ስብሰባ በግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መልካም ፈቃድ በ1955 ዓ.ም. የተያዘው አዲስ አበባ ላይ ስለነበር ነው፡፡ ከዚህም በላይ በይበልጥ ጠቃሚ የሆነው ኢትዮጵያ የእንግሊዝኛን ወይም የፈረንሣይኛን ቋንቋ ዓይነተኛ አድርጋ አለመውሰዷ ነው፡፡
‹‹ኢትዮጵያ ከአፍሪካ ውስጥ እጅግ ረዥም የሆነ የነፃነት ዘመናት ያላት አገር ናት፡፡ እንዲሁም ደግሞ ከአፍሪካ አንድነት ድርጅት በፊት የአፍሪካ ኤኮኖሚክ ኮሚሽን አዲስ አበባ ውስጥ ተቋቀሞ ነበር፡፡ ዳሩ ግን በራሴ አስተያየት ንጉሠ ነገሥት የመናገሻ ከተማቸው የአፍሪካ አንድነት ከተማ እንድትሆን ባይተጉበት ኖሮ እነዚህ የተዘረዘሩት ጉዳዮቸ ምንም ለውጥ ባላስከተሉም ነበር፡፡
‹‹የአፍሪካ አንድነት ድርጅትም የአፍሪካ ኃይሎች ራሳቸውን ለመከላከል ይተባበሩ ዘንድ ግርማዊ ጃንሆይ ባላቸው እምነት መሠረት ፈቃዳቸውን ከግቡ ማድረሳቸው የሚያስደንቅ ነው፡፡ በዚህም እምነት መሠረት፣ በየትኛም የአህጉሩ ክፍል አምባጓሮ ቢነሳ ተገቢው ስምምነት እንዲፈጸም ግርማዊነታቸው ዓይነተኛ መድኅን ሆነዋል፡፡ በዚህም መሠረት የናይጄሪያ ችግር በተፈጠረበት ጊዜ የአስታራቂነት ዕርምጃ የወሰዱ ሲሆን ይህም ፍጻሜ እንዳገኘ በችግሩ ምክንያት አለመግባባት የተፈጠረባቸውን አፍሪካውያን መሪዎችን ፈጥነው ለማስማማት ችለዋል፡፡ ከዚህ በስተቀር ጃንሆይ ከዓለም አብያተ ክርስቲያናት ድርጅት ጋር በመተባበር የወጠኑት ከባድ ሥራ 16 ዓመታት የፈጀውን የሱዳንን ችግር በማስወገድ በቅርቡ አንድ ታሪካዊ ስምምንት እንዲፈጸም አስችሏል፡፡
ግርማዊነታቸው ሴኔጋልና ጊኒ አለመግባባታቸውን ለማስወገድ በተስማሙበት ይኸውም በላይቤሪያ ዋና ከተማ በሞንሮቪያ ውስጥ በተደረገው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ስብሰባ ሊቀ መንበር ሆነው መርተዋል፡፡ በዚህ መሠረት ግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቀደም ሲል ጀምሮ የታሪክ ሥፍራቸውን መያዛቸው ጉልህ ነው፡፡
‹‹በውጩም ዓለም ቢሆን አፍሪካ ግንባራቸው ሳይታጠፍ ከአውሮፓ፣ ከአሜሪካና ከእስያ መሪዎች ጋር ለመቋቋም የሚችሉ ከፍተኛ መሪዎች ያላት መሆኑን ግርማዊ ጃንሆይ በሚገባ አስመስክረዋል፡፡ ይልቁንም የግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መፈጠር፣ ቀደም ብለው እንደነበሩት እንደቸርችል፣ ኔህሩ፣ ቶማስ ጀፈረሰንና እንደሌኒንን ሁሉ የሰውን ልጅ ዕድል ለማሳደግ የረዳ መሆኑ አሁን ጃንሆይን ሊያረካ የሚችል ነው፡፡
ኢትዮጵያ በዓለም ጋዜጦች በሚል ርዕስ በእንግሊዝኛ፣ ፈረንሣይኛና ጣሊያንኛ በግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ልዩ ካቢኔ ፕሬስ ክፍል ከ1957 እስከ 1966 ዓ.ም. ይታተም የነበረው መጽሔት የቀኃሥን ተግባሮች መዘከሩ ይታወቃል፡፡ አንዱ የጠቀሰው ለንደን ታይምስ (The Times London) በጁላይ 22፣ 1972 (ሐምሌ 15 ቀን 1965 ዓ.ም.) ዕትሙ፣ ‹‹የንጉሠ ነገሥቱ ጽኑ ሥልጣን በአፍሪካ መሪዎች ዘንድ ታፋሪነትን አትርፎላቸዋል›› (Emperor’s firm authority earns respect among the Leaders of Africa) በሚል ርዕስ ሐተታውን አስፍሮ ነበር፡፡
‹‹ኢትዮጵያን ከግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሰውነትና ክብር ጋር የተያያዘ በአፍሪካ ውስጥ ከሁሉም ልቆ የሚገኝ አቋም አላት፡፡ ንጉሠ ነገሥቱ የአፍሪካ መሪዎች ተቀዳሚ መሪ ብቻ ሳይሆኑ ኢትዮጵያን ከኢጣሊያውያን ወራሪዎች ነፃ ለማውጣት ያደረጉት ተጋድሎም የዘመናዊቷን አፍሪካ ልደት የሚያበስር ነው፡፡ አዲስ አበባ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት መቀመጫ እንድትሆን ተመርጣለች፡፡
የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ኢትዮጵያ ስለአፍሪካ ሕዝብ የፖለቲካ ደኅንነት ላላት ተቆርቋሪነት ጉልህ ምልክት ነው፡፡ ድርጅቱ የተቃቋመውም በድንገት ከተፈጠረ ስሜት አልነበረም፡፡ ንጉሠ ነገሥቱ በእርጋታና አንዳንድ ጊዜም በግላቸው የአፍሪካ አገሮች ገና ነፃነታቸውን ሳይጎናጸፉ የወደፊት መሪዎች ለሚሆኑት ሰዎች የትምህርትን ዕድል በመስጠት ረድተዋል፡፡ ግርማዊነታቸው በአፍሪካ አህጉር ያላቸው ተሰሚነት አገራቸው ከድንበሮቿ ውጭ ካላት ተሰሚነት የተገኘ ሳይሆን ንጉሠ ነገሥቱ ካተረፉት የመከበር ዕድል ነው፡፡
‹‹የብሔራዊና የኢንተርናስዮናል መሪ መሆን ጥቅም ሊኖረው ይችላል፡፡ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ሊቀመንበርነት በየዓመቱ የሚለወጥ ነው፤ ነገር ግን የፈረስ ኮቴ በሚመስለው የጉባዔ ጠረጴዛ አባል አገሮች ሲቀመጡ የኢትዮጵያ ሥፍራ ከጠረጴዛው ጫፍ በመጀመሪያ ላይ ሲሆን፤ ንጉሠ ነገሥቱም በጉባዔዎቹ ሁሉ በሰፊው ይሳተፋሉ፡፡ በሰሜንና ደቡብ ሱዳን ግዛቶች መካከል ለብዙ ዓመታት የቆየውን ግጭት ከፍጻሜ ለማድረስ በቅርቡ ለተደረገው የሰላም ንግግር የተመረጠችው አዲስ አበባ ነበረች፡፡
‹‹በአብዛኛው የአፍሪካ ክፍል የጎረቤት አገሮች ግንኙነቶች ውስብስብ ከሆነ የቅርብ ጊዜ ታሪክ ጋር የተያያዙ ናቸው፡፡ ለምሳሌ ለኡጋንዳ፣ ኬንያና ታንዛኒያ የጋራ አገልግሎት የሚውለው በእንግሊዝ አስተዳደር የተጀመረው የምሥራቅ አፍሪካ ኮሚኒቲ አንዱ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሁኔታ ደግሞ ከዚሁ የተለየ ራሱን የቻለ ነው፡፡
‹‹እንደዚሁም ኢትዮጵያ በአፍሪካ ፖለቲካ የተከፋፈሉ ሁለት ወገኖች ከሆኑት የእንግሊዝኛና የፈረንሣይኛ ተናጋሪ አገሮች ከቶውንም ወገን ለይታ አባል ሆና ስለማታውቅም ከሌሎቹ የምትለይበት ራሱን የቻለ አቋም አላት፡፡ ስለዚህም ኢትዮጵያ በማንኛውም አከራካሪ ጉዳይ ገለልተኛነቷን ጠብቃ መሸምገል ትችላለች፡፡ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት በአዲስ አበባ የሆነበትም ምክንያት የአገሪቱ ከማንኛውም ወገን ነፃ የሆነ ይዞታ ነው፡፡
‹‹ንጉሠ ነገሥቱ በአፍሪካ የፖለቲካ ንቅናቄ ግንባር ቀደም ሆነው እንዳሉ ናቸው፡፡ የአፍሪካ አንድነት ድርጅትን ባለፉት አሥር ዓመታት [ከ1955 እስከ 1965 ዓ.ም.] በሚገባ ከመርዳታቸውም በስተቀር በአፍሪካ የቀረውን የአውሮፓውያን የቅኝ አገዛዝ ርዝራዥ በተለይም የፖርቱጋልን የአፍሪካ አገሮች ቅኚ ገዥነት በጥብቅ ተቃውመዋል፡፡
ከ45 ዓመት በፊት ለፊጋሮ-ፓሪስ (Le Figaro-Paris) የተሰኘ የፈረንሣይ ጋዜጣ በፈረንሣይኛ በነሐሴ 1 ቀን 1964 ዓ.ም. (8 Aout, 1972) ዕትሙ ‹‹ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሰማንያኛ የልደት በዓላቸውን ያከብራሉ›› (Hailé Sélassié, Vient de fêter ses 80 ans.) በሚለው ርዕሱ መንደርደርያ ያደረገው እንዲህ ነበር፡፡
 ‹‹ትልቁ አንበሳ ደስ ስላለው አገሳ፡፡ ጠባቂው ልዩ የተቆረጠ ሙዳ ሥጋ በአሉሚኒዬ ሣህን አመጣለት፣ ግርማዊ ጃንሆይ ከዚህ አንድ አንዱን እያነሱ ሰጡት፡፡ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቀጥለው በእጆቻቸው ጎፈሩን ደባበሱት፡፡ የፊታቸው ገጽ ብሩህ ነው፡፡ አንበሳውን ተናግረውት ድምፃቸውን አሰሙት፡፡ በመጨረሻም ግርማዊነታቸው ወደ ጠቅላይ ሚኒስትራቸው መለስ ብለው አጭር መሪ ቃል ነገሯቸው፡፡
‹‹ግርማዊ ጃንሆይ፣ እነዚህ አንበሶች በቤተ መንግሥትዎ መዝናኛ አትክልቶች ውስጥ፣ የግርማዊነትዎ በሆኑ አርማዎች ውስጥ፣ ለክብር ዘበኞች እንደ መልካም ዕድል፣ ለብሔራዊ የአየር መንገድ ኩባንያ ደግሞ ሕያው ማስታወቂያ እየሆኑ በኢትዮጵያ ውስጥ በየቦታው እንዲህ የሚታዩበት ምሳሌ ትርጉሙ ምንድር ነው?
-    እንደሚያስረዳውም ድል አድራጊ አንበሳ የአገራችን አምሳል የነፃነት ምስያ ነው፡፡››

Tuesday, June 20, 2017

ባለቤቱ የናቀው ጥያቄ! አምና ጳጉሜን ስንት ነበር?ዘንድሮስ?

በበሪሁን ተሻለ
እነሆ የ2008 ዓ.ም. የመጀመሪያው ሳምንት ውስጥ ነን፡፡ ያሳለፍነው ዓመት የመጨረሻ ሳምንት የ2007 ዓ.ም. አካል መሆኑና ሆኖ መቆጠሩ የተዘነጋ እስኪመስል ድረስ፣ ለሁሉም ዘርፍ የአዲሱ ዓመት መቀበያና መዘጋጃ ሆኖ ተሾሞና ነግሶ አልፏል፡፡ የመምሰልና የማስመሰል ነገር ደግሞ ልብ ላለው የአገር “ብሔራዊ ስፖርት” ሆኖ ቁልጭ ብሎ የሚታየው እንዲህ ባለ የበዓል ግርግርና ሆያ ሆዬ ጊዜ ነው፡፡
እጅግ በጣም ጠቃሚ የምግብ ምንጭና ለአገር ጠቅላላ የኢኮኖሚ ዕድገት ዓይነተኛ ካፒታል መሆን ባለበት በኢትዮጵያ የቀንድ ከብት ሀብት በዓለም አሥረኛ በአፍሪካ አንደኛ ነን ሲባል ነፍስ ካወቅሁ ጀምሮ እሰማለሁ፡፡ በቀደም በ2007 ዓ.ም. ነሐሴ መጨረሻ ላይ የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን የቢዝነስ ዘገባ ሳይቀር በኢትዮጵያውያን የሥጋ ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ፍጆታ አነስተኛነት ሲያፍርና ማፈሩንም መደበቅ ሲያቅተው አይቻለሁ፡፡ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በበረራ ወቅት ለመንገደኞች ለሚያቀርበው ምግብ የሥጋ ግብዓት የሚገዛው ከብራዚል መሆኑን፣ በመላው ዓለም ገበያ ውስጥ በርካሽነቱ የሚታወቀው የዶሮ ሥጋ ኢትዮጵያ ትላልቅ ሆቴሎች ሚኑ ዝርዝር ውስጥ ግን ከውድነቱ የተነሳ ማካተት አለመቻሉን፣ በዜና መልክ እኛ ኢትዮጵያውያን ከኢትዮጵያ ኦፊሴል የዜና ምንጭ ሰማን፡፡
በዚህ የዘመን መለወጫ በዓል ደግሞ በኪሎ 200 ብር የተጠጋው ሥጋ በታላላቅ ዓመት በዓላት እንኳ ሥጋ መብላትን የጥቂቶች ሲያደርገው አየን፡፡ በሊትር 74 ብር የገባው የኑግ ዘይት ከደሃ ጓዳ እየወጣ መሆኑን በዓይናችንም በሆዳችንም አየን፡፡
የሽሮ ክክ በኪሎ 25 ብር፣ ምስር ከ50 ብር በላይ መሆኑ፣ ኪሎ በርበሬ 180 ብር  መድረሱ፣ በሽሮ መብላትንና በበርበሬ ማጥቀስን የድህነት ምልክት መሆኑን ሲሽረው በዓይናችን በብረቱና በሆዳችን በወስፋቱ መሰከርን፡፡ የሚገርመው ደግሞ የዓውደ ዓመቱ “ዘፈን” ሁሉ የምግብና የመጠጥ የዕርድ መሆኑ ነው፡፡
የአዲሱ ዓመት መቀበያ ሆኖ ሌላውን ሐሳባችንንና ሰቀቀናችንን ሁሉ ወደ “ጉያ”ችን የደበቀው የጳጉሜን ወቅት ከሌላው ጊዜ በከፋ ሁኔታ የዘመን አቆጣጠራችን ለአደጋ የተጋለጠ ቢያንስ ቢያንስ ባለቤት አልባ የሆነ፣ የማንም የዘፈቀደ አሠራር እንደፈለገ ሊያሾረው የሚችል መሆኑን ሌላ ተጨማሪ ማስጠንቀቂያ ሰጥቶን ሲያልፍ ጭምር አየን፡፡ ይህን ጉዳይ እሑድ ሰኔ 14 ቀን 2007 ዓ.ም. የወጣው የሪፖርተር ጋዜጣ (ቁጥር 1580) ካጋጠመው አንድምታና ችግር ጋር አመላክቶን ነበር፡፡
ፓርላማው ዘንድሮም ጳጉሜን ስድስትን የት አደረሰው በሚል ርዕስ ሥር የቀረበው ጽሑፍ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያሳተመው የ2007 ዓ.ም. አጀንዳ (የቀን መቁጠሪያ) የ2007 ዓ.ም. መሰናበቻን ጳጉሜን 5 እንደሚያደርግ፣ ስለዚህም መስከረም 1 ቀን 2008 ዓ.ም. የሚጀምረው (የሚውለው) ዓርብ ነው እንደሚል፣ ይህ ስህተት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አጀንዳ የመጀመሪያው እንዳልሆነ ጭምር ነግሮናል፡፡ ጽሑፉ ይህን ስህተት የሠራው ፓርላማው ያሳተመው የ2007 ዓ.ም. አጀንዳ ብቻ አለመሆኑንም ይገልጻል፡፡ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል፣ ሸገር ሬዲዮ፣ ጅማ ዩኒቨርሲቲ ባሳተሟቸው የቀን መቁጠሪያዎችም ተመሳሳይ ስህተት እንደሠሩ ነግሮናል፡፡
እንዲህ ያለ የካሌንደር ስህተት ምን ዓይነት ችግር ማስከተል እንደቻለ ለጊዜው የምናውቀው ማወቅ የተፈቀደልንን ያህል ብቻ ነው፡፡
በሪፖርተር ጋዜጣ የሰኔ 14 ቀን 2007 ዓ.ም. ጽሑፍ መሠረት 2003 ዓ.ም. ቅዳሜ ጳጉሜን 5 ያበቃል የሚለውን የፓርላማውንና የራሱን አጀንዳ በመከተል ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ነሐሴ 14 ቀን (ኢዜአ እንደዘገበው) በወጣው መግለጫ፣ “መስከረም 9 ቀን 2004 ዓ.ም. የሚከበረውን በዓል በልዩ ድምቀት ለማክበር” ተብሎ ዝርዝሩ መቅረቡ በዓሉ ከሰኞ ወደ ማክሰኞ ተቀየረ ወይ አስብሎ ነበር፡፡
እንደ 2003ቱ አጀንዳ ጳጉሜን 5 ቅዳሜ አብቅቶ የ2004 ዓ.ም. መስከረም 1 ቀን እሑድ ሆነ፡፡ መስከረም 2 ሰኞ ብሎ በማስላት ሁለተኛውን ሰኞ መስከረም 9 ላይ አመላከተ፡፡ ይሁን እንጂ ጉዱ የታወቀው ቆይቶ ነው፡፡ “ኧረ ጳጉሜን 6 ነች፣ መስከረም 1ም ሰኞ ነው የሚለው ተሰምቶ ማስተካከያ የተደረገው በዓሉን ከአዋጅ ውጪ ወደ ሦስተኛ ሰኞ በመውሰድ መከበሩ ነበር፡፡ ሰበብ የተደረገውም፣ “የቀኑ መተላለፍም በቂ ዝግጅት [ለ] ማድረግ” በሚል ነበር፡፡
 ስህተቱን ተቀባብለውና አባዝተው የሚሠሩት አጀንዳ አሳታሚዎች ብቻ አይደሉም፡፡ ዓርብ ጳጉሜን 6 ቀን 2007 ዓ.ም. የጎበኘሁት የፋና (ኤፍቢሲ) ዌብ ሳይት “ዓርብ መስከረም 1 ቀን 2008 ዓ.ም. “Friday, September 11 2015 GC” ይል ነበር፡፡
የበለጠ ችግር ደርሶ ሳናይ ጉዳዩን የናቁትና ከሥልጣንና ተግባራቸው ውጪ ያራቁት የሥልጣን አካላት መላ ሊያበጁለት ይገባል፡፡ በመሠረቱ የካሌንደር ጉዳይ በኢትዮጵያ ውስጥ የፌዴራሉ መንግሥት ሥልጣን ነው፡፡ በዚህ ውስጥ የአገር ደንበኛ (ስታንዳርድ) ሰዓት የበዓላት የሚዛንና የመስፈሪያ (ስታንዳርድ)፣ የጊዜ ቀመር ጉዳይ በዋነኛነት በንግድና በኢንዱስትሪው ዘርፍ ውስጥ የሚታቀፉ ጉዳዮች ናቸው፡፡ የፌደራሉ መንግሥት ጉዳዩ የሚመለከተው አካል ይህን ባለቤት የለውም ተብሎ በየ“ማንም” እጅ የገባውንና የ“ማንም” መጫወቻ የሆነውን ጉዳይ ደንገጥ ብሎ በተነሳ፣ ኃላፊነት በሚሰማውና ተጠያቂነትንም በሚያካትት ስሜት ቢዘገይም “አለሁ!” ሊለው ይገባል፡፡
በእኛ በኩል ይህንን ሥራ ለማገዝ ቢያንስ ቢያንስ ደግሞ በየአራት ዓመቱ ብቻ ሳይሆን፣ በየጊዜው የኢትዮጵያን የዘመን አቆጣጠር ወደ አውሮፓውያን፣ የአውሮፓውያኑን ወደ ኢትዮጵያ በመለወጥ አሠራር ውስጥ የሚፈጠረውን ችግር ውዥንብርና ሽብር ጭምር ለመገንዘብ ያስችል ዘንድ፣ ይህንን የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ ሲሆን ለቀጣይ ዕርምጃ መነሻ እንዲሆን፣ አለዚያም ለ“ንባብ” እንኳን ቢሆን ብለን አቅርበናል፡፡
መግለጫው የተገኘው ከ“የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች” ነው፡፡ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ማለት ፀንተው የሚሠራባቸውን ሕጎችና ደንቦች በማጠቃለል በጊዜ ሒደትም ውስጥ የወጡትን ማሻሻያዎችና ለውጦች ከእያንዳንዱ ሕግና ደንብ ጋር በማዋሀድ የታተመ መጽሐፍ ነው፡፡ የመጀመሪያው የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች የወጣው እስከ 1961 ዓ.ም. መጨረሻ ድረስ ወጥተው በመላ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሠራባቸውን (ከኮዶች በስተቀር) ሕጎችና ደንቦች አጠቃልሎ በመያዝ ነው፡፡ የእንደዚህ ያለ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ጠቃሚነትና ፋይዳ ይቀጥል ዘንድ በየጊዜው የማሟያ ሥራ መሠራት አለበት፡፡ የተጠቃለሉ ሕጎች የመጀመሪያውና (አለመታደል ሆኖ የመጨረሻው) ማሟያ የወጣው አንድ ጊዜ ብቻ ነው፡፡ አንደኛው የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ማሟያ የወጣው ከ1962 ዓ.ም. መጀመሪያ እስከ 1965 ዓ.ም. መጨረሻ ድረስ ያሉትን ሕጎች ይዞ ነው፡፡ የታተመውም በ1967 ዓ.ም. በደርግ ጊዜ ነው፡፡
ከዚያ በኋላ ማለትም ከ1965 ዓ.ም. መጨረሻ በኋላ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሠራባቸው ሕጎች ሌላ ሕግ ሽረው ወይም አሻሽለው ቢወጡም፣ ወይም ራሳቸው ቢሻሩም ቢሻሻሉም ይህን እያዋሀደና እያጠቃለለ የሄደ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎችን ዓላማ የቀጠለ ሥራ በጭራሽ አልታየም፡፡ የኢትዮጵያን የሕግ ሥርዓት ካጎደሉት ሥራዎች አንዱ ይኼው 42 ዓመት ሙሉ ተዳፍኖ የቀረው የኢትዮጵያን ሕጎች የማጠቃለል ጅምር ሥራ በአጭሩ መቀጨት ነው፡፡
ወደ ካሌንደሩ ጉዳይ ስንመለስ የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች የ1965 ዓ.ም. የመጀመሪያ ዕትምና የ1967 ዓ.ም. የመጀመሪያ ማሟያ በሁለቱም የዘመን አቆጣጠር መግለጫ ተሰጥቷል፡፡ “የኢትዮጵያ የዘመን አቆጣጠር መግለጫ የተሰጠው አልፎ አልፎ በእንግሊዝኛው የሕግ ቅጅ ውስጥ ቀኖቹ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር መሠረት በመሰጠታቸው በአንዳንድ ሰዎች ላይ ሊያስከትል የሚችለውን ችግር ለማስወገድ ነው፡፡”
መግለጫው ግን ከዚህ የበለጠ ፋይዳ አለው፡፡ ለምሳሌ ብዙዎቹን የ2007 ዓ.ም. የቀን መቁጠሪያ አጀንዳዎች (አንቱ በሚባሉ ድርጅቶችና እኔ ነኝ በሚሉ ተቋማት ጭምር የወጡትን) በገጽ ያወጣቸው አንዱ ጉዳይ የጳጉሜን ጉዳይ ነው፡፡ ጳጉሜን በአራት ዓመት አንድ ጊዜ 6 ቀናት ይኖሩታል፡፡ ከዚያ ውጪ የጳጉሜን ወር ባለ አምስት ቀን ወር ነው፡፡ ጥያቄውና ብዙዎቹን “እኔ ነኝ” ባይ የመንግሥት ተቋማት ጭምር እጀ ሰባራ ወይም ምሥጋና ቢስ ያደረገው ጳጉሜን 6ኛ ቀን የሚኖረው መቼ ነው የሚለው ጥያቄ ነው፡፡ በየአራት ዓመቱ አንድ ጊዜ ብቻውን መልስ አይደለም፡፡ ጳጉሜን 6 የሚሆንበት የአራተኛው ዓመት ራሱ መቼ ነው?
የተጠቃለሉ የኢትዮጵያ ሕጎች ከ42 ዓመት በፊት ያወጣው የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ ፎርሙላ መሰል ነገር ያቋቁማል፡፡ ጳጉሜን ወር ላይ ስድስተኛ ቀን የሚጨመረው የአራት ብዜት ቁጥር ካለው አንድ ዓመት ቀደም ብሎ ባለው ዓመት መጨረሻ ላይ ነው፡፡
ለምሳሌ 1984 የ“አራት ብዜት ቁጥር” ያለው ዓመት ነው፡፡ 1984 ለአራት ሲካፈል ያለምንም ትርፍና ቀሪ ይከፈላል ማለት ነው፡፡ ከ1984 በፊት ያለው ዘመን 1983 ነው፡፡ ስለዚህም ጳጉሜ ወር ላይ 6ኛው ቀን የሚጨመረው 1983 ላይ ነው፡፡ በዚህ መሠረት የ1983፣ የ1987፣ የ1995፣ የ1999፣ የ2003፣ የ2007 ጳጉሜዎች ባለስድስት ቀናት ናቸው፡፡ ወደፊትም የ2011፣ የ2015፣ የ2019፣ የ2023፣ የ2027 እንዲሁም የ2031፣ ወዘተ ጳጉሜዎችን ከመደበኛው የጳጉሜን ወር በተጨማሪ ስድስት ቀን ይኖራቸዋል፡፡
ይህን ማወቅ ብቻ ሳይሆን ቀምሮ ማኅበራዊ ዕውቀት ማድረግ አንድ ነገር ነው፡፡ ያቃተንና ያስቸገረንም ተራ ነገር ይኼው ነው፡፡ እያንዳንዱ ይህን ማድረግ የሚችል ማተሚያ ቤት፣ ከዚያ ካለፈም የእያንዳንዱ “አሳታሚ” ተቋም የጠቅላላ አገልግሎት፣ ወይም የሕዝብ ግንኙነት፣ ወይም የኮሙዩኒኬሽን መምርያ ወይም ዳይሬክቶሬት እንደመሰለው የሚወስነው ጉዳይ፣ ባለቤት የሌለው ሥራ መሆኑም፣ የትልቁ ችግራችን ማሳያ ምልክት ነው፡፡
ጳጉሜን እንደተለመደው አምስት መሆኑ ቀርቶ በየአራት ዓመቱ ባለስድስት ቀናት ወር የሚሆንበተን ጊዜ ለይቶ ማወቁ ሌላም አንድምታና ውጤት አለው፡፡ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠርና በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር መካከል ያለው የተለመደው አጣማጅ አቻ ቁርኝነት ይለወጣል፡፡
ጳጉሜን 6 ቀን ከሚሆንበት የኢትዮጵያ ዘመን በስተቀር መስከረም 1 ማለት ሁልጊዜም ሴፕቴምበር 11 ነው፡፡ ይህ ግን በየአራት ዓመቱ ይለወጣል፡፡ ስለዚህም የ1959፣ የ1979፣ የ1999 መስከረም አንድ የዋለው በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር እንደ ቅደም ተከተላቸው ሴፕቴምበር 12 ቀን 1967፣ 1987፣ 2007 ነበር፡፡
ለማንኛውምና ለሁሉም ከ42 ዓመት በፊት የነበሩ የከፍተኛ የመንግሥትና የትምህርት ተቋማት ተባብረው ያዘጋጁትና እየተሟላና እየታደሰ ይሄዳል ብለው እምነት የጣሉበት የኢትዮጵያ ሕጎችን የማጠቃለል ቋሚ ተግባር በአጭር ቢቀጭም፣ በዚያ ታላቅና ወደር የለሽ ሥራ ውስጥ በተጨማሪነት (አባሪነት) የተያያዘው የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ ጠቃሚነት የሚካድ አይደለም፡፡

የኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መግለጫ
የሚከተለው የኢትዮጵያ የዘመን አቆጣጠር መግለጫ የተሰጠው አልፎ አልፎ በእንግሊዝኛው የሕግ ቅጂ ውስጥ ቀናቱ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር መሠረት በመስጠታቸው፣ በአንዳንድ ሰዎች ላይ ሊያስከትል የሚችለውን ችግር ለማስወገድ ነው፡፡
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ፩ ዓመት እያንዳንዱ ወር ፴ ቀናት ያሉት ፲፪ ወራትን የያዘ ሲሆን፣ በአሥራ ሁለተኛው ወር መጨረሻ አምስት ቀናት (በአራት ዓመት አንድ ጊዜ ፮ ቀኖች) የያዘ አንድ ተጨማሪ የጳጉሜን ወር አለ፡፡ የዓመቱ የመጀመሪያ ቀን መስከረም አንድ ቀን ነው፡፡ ይኼውም ቀን በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር መስከረም ፲፩ ቀን ነው፡፡ ነገር ግን በየአራቱ ዓመት የጳጉሜ ወር ስድስት ቀናት በሚሆንበት ጊዜ መስከረም ፲፪ ቀን ይሆናል፡፡ ይህም ልዩነት የሚሆነው በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመት የመጀመሪያ ቀን (መስከረም ፩ ቀን) ጀምሮ እስከ የአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር የዓመት መጨረሻ ባለው ጊዜ ውስጥ ነው፡፡ ስለዚህም በአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር በ፲፱፸፩ ዓ.ም. በኅዳር ውስጥ ያለ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የተባለው ቀን ፲፱፻፺፬ ዓ.ም. ሲሆን፣ እንደ አውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር ከጥር ፩ ቀን ጀምሮ የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ከአውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር ስምንት ዓመት ይቀንሳል፡፡