Friday, May 18, 2018

ልሂቅ ፕሮፌሰር ዓቢይ ፎርድ (1927- 2010)









በሔኖክ ያሬድ
በ1920ዎቹ ዓመታት በማርክስ ጋርቬይ መሪነት ተራማጅ አስተሳሰብ ያራምድ በነበረው የሐርለም ፓን አፍሪካዊ እንቅስቃሴ ውስጥ ንቁ ተሳታፊ ከነበሩት አንዱ ራባይ አርኖልድ ጆሹዋ ፎርድ ይጠቀሳሉ፡፡ በማርከስ ጋርቬይ የተመሠረተው ዩኒቨርሳል ኔግሮ ማኅበርም የሙዚቃ ዳይሬክተር ሆነው ከማገልገላቸው ባሻገር ‹‹ወደ አፍሪካ እንመለስ›› በተሰኘው ንቅናቄ መሠረት ወደ ኢትዮጵያ በማቅናት ጥቅምት 23 ቀን 1923 ዓ.ም. የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የንግሥ በዓል ሲከበር የሙዚቃ ሥራቸውን አቅርበዋል፡፡
በዓመቱ በ1924 ዓ.ም. ሚኞን ፎርድ የራባይ ፎርድን ዳና ተከትለው ኢትዮጵያ በመምጣት የራባይ ፎርድ ፕሮጀክቶች ጸሐፊ ሆነው በሚያገለግሉበት አጋጣሚ ነበር ትዳር መሥርተው ጎጆ ቀልሰው የኋለኛው ባለታሪክ ፕሮፌሰር ዓቢይ ፎርድ የተወለዱት፡፡ ይሁን እንጂ በ1928 ዓ.ም. በጣልያን ወረራ መባቻ ላይ ራባይ ፎርድ በፅኑ በመታመማቸው ሕይወታቸው ከማለፉ አስቀድሞ ራባይ ፎርድ የአዲሲቱን አገራቸውን ዕጣ ፈንታ በጋራ ለመቋቋም ባለቤታቸው ሚኛን ፎርድ ኢትዮጵያን ጥለው እንዳይሄዱ አደራ ብለው ነበር፡፡
በዚህም መሠረት ሚስስ ፎርድ ወረራውን በመቃወም ተሳታፊ የነበሩ ሲሆን፣ ከድል በኋላም ከካረቢያን ጓደኞቻቸው ጋር በመተባበርም ልጃቸው ትምህርት ሀሁን የጀመረበት ‹‹ቤተ ኡራኤል›› ቆይቶ ልዕልት ዘነበ ወርቅ የተሰኘውን ትምህርት ቤት ኢትዮጵያ ድል በኋላ ለማቋቋም ሚስስ ፎርድ የትውልድ ሰንሰለት በትምህርት፣ በሥነ ምግባር፣ በሥራ ወዳድነት እንዲታነፅ ያላሰለሰ ጥረት ያደረጉና ትውልድ የገነቡ እናት ነበሩ፡፡ ሁለቱም ወንድ ልጆቻቸው ዮሴፍና ዓቢይም ይህንኑ የሕይወት ቅርስ በማንገብ ሕይወታቸውን በሙሉ ለማስቀጠል ችለዋል፡፡
የፎርድ ቤተሰብ መሠረታዊ እምነት የአፍሪካን ባህሎችና ማንነቶችን ከሁሉም አንፃር አጉልቶ ማንፀባረቅ ማክበር ነው፡፡ ቤተሰቡ በዘመናት ውስጥ ዓይነተኛ አስተዋጽዖን በትውልዶች መካከል አበርክተዋል፡፡ ሚኞን፣ አርኖልድ፣ ዮሴፍና ዓቢይ በማኅበረሰብ ውስጥ ያበረከቱት ተግባር ሕያው ሆኖ ቀጥሏል፡፡
ፕሮፌሰር ዓቢይ እንደ ሊቅነታቸውና ምሁርነታቸው በትሁት ሰብእና በአስተዋይ ህሊና ልምዳቸውን አካዴሚያዊ ተቋማት እንዲመሠረቱ፣ እንዲሁም ልዩ ልዩ የትምህርት ፕሮግራሞች እንዲከፈቱ በማድረግ ለአፍሪካውያን በአገራቸውም ሆነ በድዮስጶራ ባሉበት ዐቢይ ተግባርን አከናውነዋል፡፡ ለተማሪዎች አርአያ በመሆን ኪነ ጥበባዊ ተግባራትን ለፊልም ሠሪዎች፣ ለሙዚቀኞች፣ ገጣሚዎችና ሠዓሊያን አጋርተዋል፡፡ ፕሮፌሰር ዓቢይ የፓን አፍሪካኒዝም ውርስን (ሌጋሲ)  ለማስቀጠል ለዚህም የሚኞን ፎርድ ፋውንዴሽን በመመሥረት የእናታቸውን የሚስስ ፎርድ ሕይወትና በኢትዮጵያ ያከናወኑት ሥራዎች እንዲታወስ በማድረግ ዓቢይ ተግባር አከናውነዋል፡፡
ፕሮፌሰር ዓቢይ በክርስትና ስማቸው ‹‹ወልደ አብርሃም›› መንፈሳዊ፣ ምሁራዊና የፈጠራ ሕይወታቸው የብዙ ዓለማት ሰው እንደነበሩ ይመሰክራሉ፡፡ ከባርቤዶስ የዘር ግንድ ከተመዘዙትና የፓን አፍሪካዊ ታጋይ ከነበሩት ወላጃቸው በአዲስ አበባ ከተማ ማክሰኞ የካቲት 26 ቀን 1927 ዓ.ም. የተወለዱት ዓቢይ ፎርድ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን የተከታተሉት በሊሴ ገብረማርያም ሲሆን፣ ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአሜሪካ አጠናቀዋል፡፡ በዩናይትድ ስቴትስ አየር ኃይል በአውሮፕላን አብራሪነት ሠልጥነው አገልግሎት መስጠታቸውንም ገጸ ታሪካቸው ያስረዳል፡፡

በይቀጥላልም ኒውዮርክ ከሚገኘው ኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ ከጋዜጠኝነት ትምህርት ክፍል ሲመረቁ፣ ወደ ሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ በማምራትም የራዲዮ፣ የቴሌቪዥንና የፊልም ትምህርት ዘርፍን በማቋቋምና መሥራች የፋካልቲ አባል በመሆን በአካዴሚያዊ ልቀታቸውና በአስተማሪነት ብቃታቸውምፕሮፌሰርነትን አግኝተዋል፡፡ በርካታ ዘጋቢ ፊልሞችን ከመሥራት ባሻገር በተጨማሪም ዕውቅና በተቸራቸው የጥናትና ምርምር ኅትመቶች ላይም አሻራቸውን አሳርፈዋል፡፡ ከሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ በ1998 ዓ.ም. ከጡረታ እስተገለሉበት ድረስ ዓቢይ ሁለት ጊዜ የፉልብራይት ስኮላር በመሆን  በኢትዮጵያና በቡርኪናፋሶና ምርምር ሠርተዋል፡፡ አርባ ዓመታት የዘለቀው የሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ ቆይታቸው ቢያበቃም ልሂቅ ፕሮፌሰር (ፕሮፌሰር ኤሚራይተስ) ዓቢይ ፎርድ ግን ፊታቸውን ወደ ኢትዮጵያ በማዞር አዲሱን የሕይወታቸውን ምዕራፍ ያጠናከሩት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የጋዜጠኝነትና ኮሙዩኒኬሽን ድኅረ ምረቃ ፕሮግራም እንዲቋቋም ትልቅ ሚና በመጫወት ነው፡፡ የፋኩሊቲው ዲን በመሆንም የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙኃን ማሠልጠኛ ተቋም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጋር እንዲቀላቀል በትጋት ሠርተዋል፡፡
 የፕሮፌሰር ዓቢይ ፎርድ ሌላው ላቅ ያለው ተግባራቸው ገጸ ታሪካቸው እንደሚያስረዳው፣ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን የሥነ ጥበባት ኮሌጅ ለማዋቀር እንዲያግዝ ወደ ተለያዩ ተቋማት የተደረጉትን የጉብኝት ጉዞዎች የልዑካን መሪ በመሆን መሥራታቸው፣ በ2000 ዓ.ም. ደግሞ በጓደኛቸውና የሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ ባልደረባቸው በነበረው በስኩንዱር ቦጎሰያን ስም የተሰየመውን የኪነ ጥበባት ኮሌጅ እንዲቋቋም የመማክርት ጉባዔውንም ሆነ የማኔጅመንት ቡድኑን ሲመሩ መቆየታቸው ነው፡፡ በመቀጠልም ኵቤክ ከሚገኘው የካናዳ ፊልም ተቋም ጋር ያላሰለሰ ጥረትና ግንኙነት በመፍጠር ዘለቄታማ የሆነና በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ለፊልም ፕሮግራም መከፈት ተቋማዊ ሽርክና ለመክፈት እንዲቻል አድርገዋል፡፡
በ2004 ዓ.ም. ደግሞ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ አለ የሥነ ጥበባትና ዲዛይን የትምህርት ዘርፍ ሥር የመጀመሪያው የፊልም ፕሮዳክሽን ድኅረ ምረቃ ፕሮግራም እንዲቋቋም ፋና ወጊ ብቻ ሳይሆኑ ተጋባዥ ፕሮፌሰር በመሆንም የተለያዩ ኮርሶችን በመስጠት ለበርካታ ፊልም ሠሪዎች ተፅዕኖ ፈጣሪ ለመሆን መቻላቸውም ይወሳል፡፡
ሊቀ ጠበብቱ ዓቢይ ከሙያዊ ሕይወታቸውና ካበረከታቸው ሥራዎች ባሻገር የተዋጣላቸው የሙዚቃ ሰውም ነበሩ፡፡ በዚህም የተነሳ አዲስ አበባ ውስጥ ሙዚቃ በሚደገስበት ቦታ ሁሉ ዓቢይን ማግኘት የሠርክ ተግባር ነበር ይባላል፡፡ ዕውቅናን ካተረፉት ሙዚቀኞች ከነአበጋዙ ክብረ ወርቅ ሺዮታና ሔኖክ ተመስገን ጋር ሙዚቃ መጫወት ለልሂቁ ዓቢይ የሚዘወተር ነበር፡፡ በአሜሪካ ቆይታቸውም ትላልቅ ከበሮዎችን ጭነው ዋሽንግተን ዲሲ ከተማ በሚገኘው ማልኮም ኤክስ መናፈሻ  በኩባውያን ካሪቢያውያን እንዲሁም በምዕራብ አፍሪካውያን ሙዚቀኞች የታጀበ የሙዚቃ ድግስ ላይ መሳተፍም ለሙዚቃ ሰው ዓቢይ የዘወትር ልማድ እንደነበር ይነገራል፡፡
ዕውቀትን ልምድን ለተተኪው ትውልድ ለማስተላለፍ እንዲቻል ዋሽንግተን በሚገኘው መኖሪያ ቤታቸውም ሆነ በአዲስ አበባ ባለው ስቱዲዮአቸው ሙዚቀኞችን፣ ገጣሚዎችንና አርቲስቶችን ለበርካታ ዓመታት በመጋበዝና መድረክ በማዘጋጀትም ይታወቃሉ፡፡ ‹‹ፒያኖ በመጫወት የሚያገኘው እርካታው እንዲሁም ኩንጋ እና ጀምቤ በመምታት የሚያወጣው ዜማ ፍጹም የሆነ ደስታን ያጎናፅፉት ነበር፤›› የሚሉት አድናቂዎቻቸው፡-
‹‹ረቂቋ ድምፅ ውቢቷ ሙዚቃ
 ዓቢይ ነው ጌጧ›› ብለው ገጥመውላቸዋል፡፡
የፕሮፌሰር ዓቢይ ልጅ ሚኒ ዓቢይና ልጇ ፋሲል እንዲሁም ኤልሳቤጥ ፎርድና ሌሎቹም የቤተሰቡን ውርስ በማስቀጠል ሕይወታቸውን ሙሉ ያከናወኑት ሠናይ ተግባር ሕያው ሆኖ እንዲዘልቅ የበኩላቸውን እንደሚያደርጉ ይታመናል፡፡
በግል ሕይወታቸውም ሆነ በሙያቸው የኢትዮጵያንና የካሪቢያን ሕዝቦችን ባህላዊ ማንነት ክብርና አንድነትን ያለማቋረጥ ሲያራምዱ የቆዩት ፕሮፌሰር ዓቢይ ፎርድ፣ በ83 ዓመታቸው በሀገረ አሜሪካ ያረፉት ረቡዕ ግንቦት 1 ቀን 2010 ዓ.ም. ነበር፡፡
ሥርዓተ ቀብራቸውም በካቶሊክ መድኃኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያን ጸሎተ ፍትሐት ከተደረገላቸው በኋላ በቅዱሳን ጴጥሮስ ወጳውሎስ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን መካነ መቃብር፣ ሐሙስ ግንቦት 9 ቀን በክብር ሲፈጸም የቀድሞው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ፕሮፌሰር አንድርያስ እሸቴና በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኤምባሲ ተወካይን ጨምሮ ታላላቅ ምሁራን፣ የጥበብ ሰዎችና አድናቂዎቻቸው ተገኝተዋል፡፡











በተለያዩ ሥርዓተ ቀብሮች ላይ ሲገኙ የሚታዩት የመንግሥት ከፍተኛ ሹማምንት በዘጠና ዓመታት ውስጥ ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያውያን ባለውለታ ከሆኑት የፎርድ ቤተሰቦች አንዱ በሆኑት ነፍስ ኄር ዓቢ ፎርድ ሥርዓተ ቀብር ለምን ሳይገኙ ቀሩ በማለት አስተያየት ከመሰንዘር ያልተመለሱም አሉ፡፡
‹‹እንግዲህ መቃብር ተግተህ ተማር
አፍሪቃና ሙዚቃን ጋዜጠኝነትና ፊልምን
ይዞልህ መጥቷልና ዓቢይ መምህር፤›› አሰኝቷል፡፡


Tuesday, May 8, 2018

የቀድሞው የሕዝብ መዝሙር ደራሲና የባህል ባለሙያ አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ (1928-2010)

ነፍስ ኄር አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ


በሔኖክ ያሬድ
ከኅብረተሰብአዊት ኢትዮጵያ ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግ እስከ የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (ኢሕዲሪ) በነበሩት አሥራ ሰባት ዓመታት (1967-1983) የኢትዮጵያ ሕዝብ መዝሙር የነበረውና ብዙኃኑ የዘመረውን፣ ከአብዮት አደባባዮች እስከ ትምህርት ቤቶች፣ ከስፖርት ስታዲየሞች እስከ ኦሊምፒክ አደባባይ (የሞስኮ ኦሊምፒክ የምሩፅ ይፍጠር ወርቃማ ድሎች) የተዜመውን ‹‹ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ በኅብረሰባዊነት አብቢ ለምልሚ…›› ብሔራዊ መዝሙር ደራሲነታቸው ይታወቃሉ፡፡ አቶ አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ፡፡
እንደ ዘውዳዊው ሥርዓት ሰንደቅ ዓላማ ሲወጣና ሲወርድ ሲዜም እንደነበረው ‹‹ተጣማጅ አርበኛ ባገር መውደድ ቀንበር…›› እና ‹‹ደሙን ያፈሰሰ ልቡ የነደደ…›› ዓይነትም፣ በዘመነ ደርግ እንዲዜም ከዘመኑ ርዕዮት ጋር የተዛመደ ሰንደቅ ዓላማ ሲወጣና ሲወርድ የሚዜመውን ግጥም ገጣሚው አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ ደርሰው ነበር፡፡ የሰንደቅ ዓላማ መዝሙሮች አያስፈልጉም ተብሎ በመተዉ ለአደባባይ ባይበቁም በመድበል ከመታተም ግን አልታቀቡም፡፡ ሁለቱ የታተሙ የግጥም መድበሎቻቸው ‹‹የመስከረም ጮራ›› እና “The Voice” ናቸው፡፡

‹‹ተቀፀል ባንዲራ›› - አሰፋ
ገጣሚው አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ ለፍቅረ ባንዲራ እጅ ሰጥተዋል፡፡ ‹‹ተቀፀል ጽጌ›› አበባን ተቀዳጅ እየተባለ፣ የአበባ ወቅት (ዘመነ መፀው) በሆነው መስከረም ጥቅምት፣ ኅዳርና ታኅሣሥ እንደሚባለው፣ ለአገር ክብር ልዕልናም ሀገራዊውን ሰንደቅ ዓላማ - ባንዲራን ተቀዳጅ የሚል ዜማ ያለው ግጥም ከገጣሚው ጎታ ይገኛል፡፡ በ1967 ዓ.ም. ለባንዲራዋ እንዲህ ስንኝ አሠፈሩላት፡፡
‹‹ያገራችን ውበት የወንዝ የተራራ
የተስፋችን ብርሃን የማለዳ ጮራ
የታሪክ ቅርሳችን የደም ያንጥታችን
ትውለብለብ ዘላለም ሰንደቅ ዓላማችን!
ለፍትሕ ለእኩልነት ለሰብአዊ መብት
ለሰላም ለፍቅር ለሀገር ዕድገት
ለኢትዮጵያ ነፃነት ለልጆቿ ክብር
ሰንደቅ ዓላማችን ዘላለም ትኑር!››
ከግጥሙ አንጓም አንድም እንዲህ እያሉ ተረጐሙ፡፡
‹‹ያገራችን ውበት የወንዝ የተራራ… አረንጓዴ
የተስፋችን ብርሃን የማለዳ ጮራ… ቢጫ
የታሪክ ቅርሳችን የደም ያጥንታችን…ቀይ››፡፡
አቶ አሰፋ፣ በየድርሰቶቻቸውም ሆነ በየጦማሮቻቸው ሙሉ ስማቸውን ብቻ ሳይሆን አያታቸውንም ጨምረው ይከትባሉ፡፡ ይህም የሆነው ከሌላኛው ታዋቂ ደራሲና ዲፕሎማት አሰፋ ገብረማርያም ለመለየት ነው፡፡ ደራሲው አሰፋ ገብረማርያም በ‹‹እንደወጣች ቀረች›› ልቦለዳቸው ይታወቃሉና፡፡
የአሰፋ ገብረማርያም ሌላው ገጽታ
የአንድ ኅብረተሰብ ሥነ ቃል የዚያ ኅብረተሰብ አጠቃላይ የቁስ አካላዊና የህሊናዊ፣ መንፈሳዊ ባህል አካል እንደመሆኑ፣ ስለ ሥነ ቃል ምዝገባና ጥናት አስፈላጊነት በ1970ዎቹ መጀመርያ ላይ ሲያቀነቅኑ ከነበሩ ምሁራን አንዱ አቶ አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ ነበሩ፡፡
ከ35 ዓመታት በፊት ‹‹የሥነ ቃል ንድፈ ሐሳብ ግንዛቤና የአጠናን ዘዴ›› በሚለው ጥናታቸው፣ ከዚህ በፊት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በኢትዮጵያ ቋንቋዎች ሥነ ጽሑፍ ክፍል በ1970 እና በ1973 በተደረጉት ሴሚናሮች ላይ ከቀረቡት ጥቂት የሥነ ቃል ወረቀቶች በቀር፣ የኢትዮጵያን ተጨባጭ ሁኔታ አስመልክቶ ስለሥነ ቃል የተደረገ ሰፊ ጥናትና ምርምር እስከዛሬ ድረስ ባለመኖሩ፣ ወደፊት ለብዙ ዘመናት ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲወርድ ሲዋረድ የመጣው የኢትዮጵያ ብሔረሰቦች ሥነ ቃል በሚገባ ተሰብስቦ፣ በኢትዮጵያውያን ምሁራን ሳይንሳዊ ጥናትና ምርምር ተደርጎበት፣ ከባህላዊ ቅርስ መዘክርነቱ ባሻገር ምርቱ ከግርዱ ተለይቶ ለአዲሱ ሶሻሊስታዊ የባህል ግንባታ እንደሚውል ሙሉ እምነት እንደነበራቸው ገልጸው ነበር፡፡  
በመላው ኢትዮጵያ በ1971 ዓ.ም. ታውጆና ተተግብሮ የነበረው ብሔራዊ የመሠረተ ትምህርት ዘመቻ ከስኬት እንዲደርስ ሥነ ቃል ዓይነተኛ መሣሪያ ሊሆን እንደሚችል እንዲህ አሳስበውም ነበር፡፡ ‹‹የመሠረተ ትምህርት ዘመቻ ሰፊውን ሕዝብ ከማይምነት ለማሳቀቅ በሚደረገው ጥረት ሥነ ቃል አገልግሎት ላይ የማይውልበት ምክንያት የለም፡፡ የማስተማሪያ መጻሕፍት ምርቱን ከግርዱ፣ ጠቃሚውን ባህል ከጎጂው በመለየት በአካባቢው የሚነገሩትን እንቆቅልሾች፣ አፈ ታሪኮች፣ ምሳሌያዊ ንግግሮችን መሠረት በማድረግ በየብሔረሰቡ ቋንቋ ቢዘጋጅ ሕዝቡ ባህሉን እንዲያውቅ ከመርዳቱም በላይ ለማስተማር በጣም ይቀላል፡፡ ከዚህም በቀር ሕዝቡም ሥነ ቃል ባህላዊ ቅርሱ መሆኑን ተረድቶ ምርቱን ከግርዱ በመለየትና እንክብካቤ በመያዝ ተራማጅና ዴሞክራሲያዊ የሆነ አዲስ ባህል ለመገንባት ያስችለዋል፡፡››
ለድራማና ለሙዚቃም ሊቃውንት ሥነ ቃል ከፍተኛ አስተዋጽኦ እንደሚኖረው ባህላዊ ዘፈኖችንና ዜማዎችን በማጥናትና እነሱን መሠረት በማድረግ አዳዲስ ዘፈኖችንና ዜማዎችን፣ ሙዚቃዎችንና ኦፔራዎችን ለማውጣት እንደሚቻል ያሳሰቡ የነበሩት አቶ አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ፣ የሠርግና የለቅሶ፣ የአረሆ እና የቃልቻ፣ የዝየራም ወዘተ… ሥነ ቃሎች ለሙዚቃ፣ ለድራማና በአጠቃላይም ለሥነ ጥበባት መዳበር ሊያደርጉ የሚችሉት አስተዋጽኦ በቀላል የሚገመት እንዳይደለ ሳያመሰጥሩ አላለፉም፡፡ እነሱንም መሠረት በማድረግ አጫጭርና ረዣዥም ልብ ወለድና የቴአትር ድርሰቶችን፣ ሙዚቃዊ ድራማዎችን ወዘተ… መድረስ እንደሚቻል አያሌ አፈ ታሪኮች ልማዳዊ እምነቶችና ባህላዊ ዘፈኖችም ጠቀሜታቸውን ለዘመኑ ኅብረተሰብ ከባልደረቦቻቸው ጋር ሲያስተጋቡ ነበር፡፡ ‹‹ለወደፊት የኢትዮጵያ ብሔረሰቦች የሥነ ቃል ቅርስ በሥርዓት ሲሰበሰብና ሲጠና ኪነታዊ የሥነ ጽሑፍ፣ የሙዚቃ፣ የሥዕል… ወዘተ የፈጠራ ሥራዎች መውጣታቸው እንደማይቀርም ሳይጠቁሙ አላለፉም፡፡
ይህም ሆኖ የኢትዮጵያ ብሐረሰቦች ሥነ ቃል ማለት ግጥሙ፣ ዘፈኑ፣ ተረቱ፣ እንቆቅልሹ፣ አፈ ታሪኩ፣ ምሳሌያዊ ንግግሩ፣ ባህላዊ ወጉ… ወዘተ በአስቸኳይ ካልተሰበሰበና ካልተመዘገበ የአብዮቱ ሒደት ያስከተለው ባህላዊ ለውጥና የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሥርጭት እጅግ ፈጣን በመሆኑ ሲወርድ ሲዋረድ የመጣው የየብሔረሰቡ ሥነ ቃል ቅርፅ እንዳይደመሰስና ታሪካዊ ዋጋው ባህላዊ ቅርስነቱ እንዳይጠፋ በወቅቱ በሥነ ቃል ሴሚናር ላይ ያስተጋቡት ደወል፣ ለኢትዮጵያ ቋንቋዎች አካዴሚ ስንቅ ሆኖ በተከታታይ ዓመታት የበርካታ ብሔረሰቦች ሥነ ቃሎች ተሰብስበው ተሰንደዋል፣ ለኅትመትም በቅተዋል፡፡
ለማኅበራዊ ሚዲያና ለጋዜጠኞች ቅርብ የነበሩት አቶ አሰፋ፣ በስደት አገራቸው በሀገረ አሜሪካ ለኢትዮጵያውያን ማኅበረሰብ በየማኅበራዊና ስፖርታዊ ድግሱ የግጥም ትሩፋት ብቻ ሳይሆን፣ ‹‹ነውን ለማወቅ ነበርን ጠይቅ›› ነውና አገራዊ ባለውለታዎችን ከጥንት እስከዛሬ በምስል እያስደገፉ ዜና ሕይወታቸውን ባጭሩ ከማቅረብ ችላም አላሉ፡፡
በአሜሪካ በሚዘጋጀው የኢትዮጵያ እግር ኳስ ሻምፒዮና አጋጣሚ ነባሮቹን የእግር ኳስ ባለውለታዎች ለአፍሪካና ለዓለም የበቁትንም ጭምር በማስታወስ ለአደባባይ አብቅተዋል፡፡ ‹‹ዘመናዊ መወድስ ዘ’ግር ኳስ›› በሚል ርዕስ በሦስቱ ቀለማተ ኢትዮጵያ (አረንጓዴ ቢጫና ቀይ) የተቀለመ ግጥም እንዲህ ቀርቧል፡፡
‹‹አለ በያገሩ ብዙ ዓይነት ጨዋታ
ዋና፣ የቅርጫት ኳስ፣ ዝላይና ሩጫ!
ግን ማን እንደ’ግር ኳስ ተወዳጅ ጨዋታ
ስሜት የሚማርክ የሚሰጥ እርካታ?! ብሎ ግጥሙ ይንደረደርና፤
‹‹የ’ነ ይድነቃቸው ቀለም የ’ነ መንግሥቱ ፊርማ
የ’ነ ‘ለውጤ’ ጥበብ የ’ነ ነፀረ አርማ
የ’ነ አየለ ጅቦ የ’ነ ፀጋዬ አብዶ አሻራ
የ’ነ ድሬ ቴርሲኖ የ’ነ አመለወርቅ ቴስታ
የታተመብሽቱ ውዲቷ የ’ግር ኳስ ጨዋታ
ውብ ድንቅ ነሽ’ኮ ለአካል ለመንፈስ ግንባታ!››
መካተቻ
ከአባታቸው ከአቶ ገብረማርያም ተሰማና ከእናታቸው ከወ/ሮ ተዋበች መስከረም 16 ቀን 1928 ዓ.ም. የተወለዱት አቶ አሰፋ፣ ባሕር ማዶ ድረስ በዘለቀው ከፍተኛ ትምህርታቸው እስከ ሁለተኛ ዲግሪ ደርሰዋል፡፡ ከመምህርነታቸው ባሻገር በባህል ሚኒስቴር ሥር በሚገኘው የኢትዮጵያ ቋንቋዎች አካዴሚ ዋና ጸሐፊም ነበሩ፡፡
ስድሳኛ ዓመታቸውን በአዲስ አበባ መስከረም 16 ቀን 1988 ዓ.ም. በልዩ መሰናዶ ባከበሩበት ጊዜ የራሳቸውን የጥበብና ባህል ግንባታ ማዕከል ለማቆም ፕሮጀክት ነድፈው ነበር፡፡
ኑሯቸውን በአሜሪካ በተለይ በላስቬጋስ ከተማ በማድረግ እስከ ኅልፈታቸው ድረስ ኖረውበታል፡፡ በጦማሮቻቸው (ደብዳቤዎቻቸው) ግርጌ ‹‹አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ - ከእሳቱ ከተማ ወቁማሩ አውድማ›› በማለትም የመኖርያ ከተማቸው ገጽታ ሠርክ ሳይገልጹ አያልፉም ነበር፡፡
በላስቬጋስ ከተማ በመኖርያ ቤታቸው እሑድ ሚያዝያ 28 ቀን 2010 ዓ.ም. ያረፉት አቶ አሰፋ፣ ባለትዳርና የአራት ልጆች አባት ነበሩ፡፡ የስድስት ልጆች አያትና የአንድ ልጅ ቅም አያት እንደነበሩም ገጸ ታሪካቸው ያስረዳል፡፡ ሥርዓተ ቀብራቸው ግንቦት 4 ቀን እሑድ በኖሩበት ላስቬጋስ ከተማ እንደሚፈጸም ታውቋል፡፡
በቀደመው ትውልድ በሕዝብ መዝሙር ደራሲነታቸውና በባህል ጥናት ይታወቁ የነበሩት አሰፋ ገብረማርያም ተሰማ ትናንት ነበሩ፡፡ ዛሬ ግን በአፀደ ሥጋ የሉም፡፡ በመዝመራቸውም ተሸኑ፡፡
‹‹ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ
 በኅብረሰባዊነት አብቢ ለምልሚ!
 ቃል ኪዳን ገብተዋል ጀግኖች ልጆችሽ
 ወንዞች ተራሮችሽ ድንግል መሬትሽ
 ለኢትዮጵያ አንድነት ለነፃነትሽ
 መስዋዕት ሲሆኑ ለክብር ለዝናሽ!
 ተራመጅ ወደፊት በጥበብ ጎዳና
 ታጠቂ ለሥራ ላገር ብልጽግና!
 የጀግኖች እናት ነሽ በልጆችሽ ኩሪ
 ጠላቶችሽ ይጥፉ ለዘላለም ኑሪ!››
(ግጥም: አሰፋ ገብረማርያምዜማ: ዳንኤል ዮሐንስ)